Κάτω από ένα καινούργιο ηφαίστειο

Posted: Ιανουαρίου 22, 2011 in Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών
Ετικέτες:
Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 22 Ιανουαρίου 2011

«Η Γερμανία δεν έχει αλλάξει. Και σήμερα η Μέρκελ, όπως κάποτε ο Χίτλερ, θέλει να καθορίσει την τύχη όλης της Ευρώπης. Είναι τρομακτικό. Αυτός είναι και ο λόγος που παλεύω ακόμη πάνω στη θεατρική μεταφορά του «Ανθρώπου χωρίς ιδιότητες» του Μούζιλ.

Τα επεξεργασμένα βίντεο συνομιλούν διαρκώς με τα σώματα των ηθοποιών

Τα επεξεργασμένα βίντεο συνομιλούν διαρκώς με τα σώματα των ηθοποιών Ενώ στις 1.500 σελίδες του μιλά για την πολιτική κατάσταση λίγο προτού ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, μοιάζει να μας περιγράφει ακριβώς αυτό που ζούμε σήμερα».

Ο έντονα πολιτικοποιημένος Βέλγος σκηνοθέτης Γκι Κασίερς, από τους ελάχιστους θεατρανθρώπους που ενδιαφέρονται για την Ιστορία που γράφτηκε και γράφεται ακόμη, δεν χάνει στιγμή την πολιτική οξυδέρκειά του. Από την άλλη γραμμή του τηλεφώνου, στην Αμβέρσα, μου «συστήνει» μια άλλη τολμηρή παράστασή του, αυτήν που θα δούμε στις 24 Φεβρουαρίου στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών και βασίζεται σε ένα ακόμη λογοτεχνικό αριστούργημα, το «Κάτω από το ηφαίστειο» του Μάλκολμ Λόουρι. Δεν χάνει, όμως, και την ευκαιρία να αναφερθεί στη δύσκολη ευρωπαϊκή συγκυρία.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του μεγαλύτερου θεάτρου της Φλάνδρας «Toneelhuis», που εισήγαγε μια εξ ολοκλήρου νέα σκηνική γλώσσα, συνδυάζοντας την τεχνολογία, τη γραφιστική και τη λογοτεχνία, μετά την τριλογία του για την εξουσία (μια «μυρωδιά» πήραμε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2009 με το «Mefisto for ever»), και αφού τόλμησε να αναμετρηθεί επί σκηνής με τον Προυστ, επιχειρεί ξανά να πει τα… ανείπωτα.

Γιατί στο βιβλίο του Λόουρι, μια «λοξή» αυτοβιογραφία, μέσα από το τραγικό πρόσωπο του αλκοολικού Τζέφρεϊ Φέρμιν, πρώην Βρετανού πρόξενου στο Μεξικό, λίγο πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πολέμος, ο Κασίερς τολμά να μας βυθίσει στα άδυτα της συνείδησης του αυτοκαταστροφικού ήρωα που ήταν «σαν μουδιασμένη από τη βοή του νερού».

Στο «Κάτω απ’ το ηφαίστειο» (μυθιστόρημα που γνωρίσαμε και από την περίφημη κινηματογραφική μεταφορά του Τζον Χιούστον, με τον Αλμπερτ Φίνεϊ στον πρωταγωνιστικό ρόλο), ο Λόουρι περιγράφει 12 ώρες από την Ημέρα των Νεκρών, σε μια μικρή πόλη του Μεξικού. Το βιβλίο του χωρίζεται σε 12 κεφάλαια και κάθε κεφάλαιο αντιστοιχεί σε μία από τις τελευταίες ώρες της ζωής του ήρωά του, που τελικά αυτοκτονεί. Οι δώδεκα ώρες του βιβλίου μετουσιώθηκαν σε δυόμισι ώρες σκηνικής δράσης, με τέσσερις μόνο ερμηνευτές.

«Μετά την ολοκλήρωση της τριλογίας της εξουσίας, ήλθε το πλήρωμα του χρόνου να μιλήσω λιγότερο για τη δημόσια κατάσταση και να εστιάσω στο χώρο του ιδιωτικού», λέει ο σκηνοθέτης. «Το «Κάτω από το ηφαίστειο» δεν είναι ωστόσο απλώς μια βιογραφία», διευκρινίζει. «Περιγράφει την πτώση μιας ανθρώπινης ύπαρξης, δείχνοντάς μας τι είναι ικανός ένας άνθρωπος να κάνει στη ζωή του. Βλέπουμε τον κόσμο που καταρρέει μέσα από τα μάτια του ήρωα».

  • Με ζαλισμένο βλέμμα

Ο Τζέφρεϊ Φέρμιν βιώνει τα πάντα, συναισθήματα, μνήμες, σκέψεις, κομμάτια της σύγχρονής του Ιστορίας, μέσα από το διαστρεβλωτικό, «πειραγμένο», παραισθησιογόνο φίλτρο του μεγάλου του πάθους: του αλκοόλ. «Κι εμείς βοηθάμε το κοινό να δει τον κόσμο των ψευδαισθήσεων που μας περιγράφει. Το έργο «παίζει» πάρα πολύ με τις αισθήσεις», τονίζει ο Γκι Κασίερς. «Ο κεντρικός χαρακτήρας χάνει τις αισθήσεις του. Η παράσταση μάς βυθίζει στην ταραγμένη πνευματική κατάστασή του. Ο θεατής θα αισθανθεί με τα μάτια, θα ακούσει με τα αυτιά, θα συνδυάσει τις αισθήσεις του. Του προσφέρουμε, βασισμένοι στο βιβλίο του Λόουρι, τα απαιτούμενα «συστατικά». Μουσική, θορύβους, βίντεο, γραφιστικά, κείμενο. Εισδύουμε στον κόσμο του ήρωα, που είναι και ο ήρωας του Λόουρι, αναμιγνύοντας ιστορικά, πολιτικά, ψυχολογικά στοιχεία μαζί με ένα χείμαρρο συναισθημάτων. Ο στόχος μας είναι να αφυπνίσουμε τη φαντασία και τη δημουργικότητα του κοινού ώστε να μπορέσει να ανασυνθέσει με τα εσωτερικά μάτια του όλα αυτά που απουσιάζουν από τη σκηνή».

– Δεν είναι σχεδόν ανέφικτο να αποδοθούν από σκηνής οι χαμένες… αισθήσεις και οι παραισθήσεις; Εκεί βοηθούν οι τεχνολογίες;

«Δεν ισχυρίζομαι ότι θα δείτε όλο το βιβλίο στη σκηνή. Δεν θα ήταν δυνατό. Το θέατρο μπορεί όμως να αποδώσει μέρος από τα ανείπωτα. Οι τεχνολογίες όντως βοηθάνε. Ταξιδέψαμε ώς το Μεξικό προκειμένου να φιλμογραφήσουμε όλα τα περιβάλλοντα που περιγράφονται από τον Λόουρι με μεγάλη ακρίβεια, προκειμένου να αποδοθούν με εικόνα οι αισθήσεις που αφυπνίζουν. Τραβήξαμε σε φιλμ τους ίδιους δρόμους, τα ίδια μπαρ που περιγράφονται στο βιβλίο και τα προβάλλουμε για το θεατή. Ολα όσα θα δείτε δηλαδή στην παράσταση είναι το φυσικό, αληθινό σκηνικό του βιβλίου του Λόουρι, μέσα στο οποίο έζησε και ο ίδιος την περίοδο που έμενε στο Μεξικό. Με τα βίντεο και τα γραφιστικά δίνεται η αίσθηση ότι βυθιζόμαστε σε έναν ωκεανό από εικόνες. Δείχνουμε εικόνες μέσα από εικόνες εικόνων. Μοιάζει, δηλαδή, η παράσταση σαν ένα κολάζ εικόνων, που όμως δεν είναι συναρμολογημένο. Δεν ξέρεις πού ξεκινά η μια και πού τελειώνει η άλλη. Είναι εικόνες που πάλλονται. Ελπίζω να μπείτε με άνεση σε έναν κόσμο παραισθήσεων».

– Είναι η λιγότερο πολιτική παράστασή σας, η πιο ανθρωποκεντρική, υπό μια έννοια;

«Φυσικά. Το βιβλίο μάς προσφέρει ένα «θησαυρό» στοιχείων και πληροφοριών. Υπάρχει και το ιστορικό πλαίσιο, ο φασισμός, ο πόλεμος. Την ίδια στιγμή ο ήρωας το δηλώνει: «Δεν θέλω καμία σχέση με όλα αυτά από εδώ και πέρα». Δεν βρίσκει τον παραμικρό λόγο να είναι πολιτικά ενεργός, ενώ πολιτικά ενεργός είναι ο αδελφός του που είναι δημοσιογράφος. Τα δυο αδέλφια, τα δυο αντίθετα, συνθέτουν το πορτρέτο του Λόουρι. Υπάρχουν αρκετά πολιτικά στοιχεία που διαπερνούν όλη την παράσταση, όπως και το βιβλίο, αλλά η πολιτική δεν πρωταγωνιστεί. Πρωταγωνιστής είναι ο κόσμος των αισθήσεων. Η γοητεία και η επικινδυνότητά του. Η σκηνή είναι άδεια όταν ξεκινάει η παράσταση. Βομβαρδίζεται από πολλές θραυσματικές εικόνες, που ποτέ δεν βρίσκουν τη θέση τους. Ο αληθινός κόσμος συντίθεται μέσα από πολλές εικόνες. Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι όλη η παράσταση είναι μια ταινία που το μοντάζ, το τελευταίο χέρι, δεν έγινε ποτέ. Είναι ο θραυσματικός κόσμος ενός θραυσματικού ανθρώπου, ενός θραυσματικού ψυχισμού. Ολες οι εικόνες περνάνε από μπροστά μας, αλλά δεν υπήρχε ο χρόνος ή η θέληση να συντεθούν. Ο αφηγητής του βιβλίου και της παράστασης με τον οποίο καταλήγει το έργο είναι ένας κινηματογραφιστής. Ως εκ τούτου, βλέπουμε την ταινία που ποτέ δεν γύρισε. Τελικά, η ταινία που δεν έγινε γυρίζεται μέσα στο μυαλό των θεατών».*

  • «Φιλοδοξία της Μέρκελ, η ευρωπαϊκή ομοιομορφία»

– Στο Βέλγιο είστε πολύ μακριά από την κρίση που ζούμε στην Ελλάδα…

«Κι όμως εμείς ζούμε πολιτική κρίση. Θα μπούμε στο βιβλίο Γκίνες για το μεγαλύτερο διάστημα που μια χώρα έμεινε ακυβέρνητη: μείναμε 200 ημέρες χωρίς κυβερνητικό σχήμα. Ελπίζω να παραμείνουμε Βέλγιο, ένα κράτος ενωμένο, για πολύ καιρό ακόμη. Το βόρειο Βέλγιο, το κομμάτι της Φλάνδρας, στο οποίο ανήκω, θέλει να αποσχιστεί από το νότιο, τη Βαλονία. Γι’ αυτό ολοένα και περισσότερο νιώθουμε ότι ζούμε σε ένα χωρισμένο κόσμο! Στο Νότο κυριαρχεί το σοσιαλιστικό κόμμα, ενώ στο Βορρά επικρατούν οι εθνικιστές. Είναι τα δυο αντίθετα που έπρεπε ωστόσο να κάνουν την κοινή κυβέρνηση. Κάτι πρακτικά αδύνατο. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σύνθετη πολιτική κατάσταση. Ελπίζω να βρεθεί μια λύση, γιατί η οικονομία μας υποφέρει».

– Περισσότερο από την ελληνική; Μάλλον αδύνατο…

«Μπορεί να υποφέρετε σήμερα περισσότερο από το Βέλγιο. Αλλά οι 200 ημέρες ακυβερνησίας σίγουρα δεν βοήθησαν την εθνική οικονομία μας. Πρέπει να προσέχουμε. Η κρίση των τραπεζών στην Ευρώπη δεν έπληξε τους επιχειρηματίες, αλλά τους χαμηλόμισθους. Αυτός είναι ο λόγος, κατά τη γνώμη μου, που ο κόσμος ψηφίζει τα λεγόμενα αντι-κόμματα. Τους αντιπολιτευόμενους στις κυβερνήσεις που υιοθέτησαν ένα καπιταλιστικό οικονομικό μοντέλο σε βάρος του κοινωνικού κράτους».

– Στο Βέλγιο τι έχετε μάθει για την ελληνική κρίση;

«Δεν μας δόθηκαν αρκετές εξηγήσεις. Ομως, όλη η Ε.Ε. υποφέρει σήμερα. Είναι ένα μεγάλο «ανοιχτό» ζήτημα το κατά πόσο ακόμα θα αντέξει η Ενωση. Πρέπει να βρούμε όμως τον τρόπο για να επιβιώσει. Η αντίδραση στις αντιλαϊκές πολιτικές των ευρωπαϊκών χωρών είναι η ενδυνάμωση των λαϊκιστικών, ακροδεξιών κομμάτων. Είναι επίκινδυνο που «εκτρέφονται» όμως οι εθνικιστές. Δεν είναι τυχαίος ο θυμός που βλέπουμε να δονεί όλη την Ευρώπη και εκδηλώνεται στις πορείες διαμαρτυρίας στην Ελλάδα, στην Αγγλία, παντού… Η φτώχεια έχει εξαπλωθεί. Ο καπιταλισμός απέτυχε. Γι’ αυτόν το λόγο το τελευταίο διάστημα δουλεύω τον «Ανθρωπο χωρίς ιδιότητες» του Μούζιλ. Βρίσκω τρομακτικές ομοιότητες μεταξύ των ανθρώπων που έχουν την εξουσία σήμερα με όσους είχαν την εξουσία παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κυρίως, την ομοιότητα την εντοπίζω στη φιλοδοξία της Μέρκελ να κάνει την Ευρώπη ομοιόμορφη. Ο Μούζιλ μας βάζει να «ξαναδιαβάσουμε» την Ευρώπη μέσα από το γερμανικό πρίσμα. Ανεβάζω τον «Ανθρωπο χωρίς ιδιότητες» στη σκηνή για να υπογραμμίσω την ευθύνη των πολιτικών προσώπων για την κατάσταση στην οποία οδηγηθήκαμε. Για το πώς χάνουν τον έλεγχο οι εξουσιαστές, αδυνατώντας να κατανοήσουν τον παλμό της ζωής, και γι’ αυτό που συμβαίνει έξω, στο δρόμο. Οι πολιτικοί οφείλουν να κατανοήσουν το αίτημα των πολιτών, που είναι ένα: πολιτική αλλαγή. Πρέπει οι πολιτικές αποφάσεις τους να λαμβάνουν υπόψη τους τα αιτήματα των πολιτών. Είναι εντυπωσιακό το πόση σοφία και πολιτική γνώση χώρεσε σε ένα μόνο ανολοκλήρωτο βιβλίο. Είναι μεγάλη η «κοιτίδα» της λογοτεχνίας στην οποία καταφεύγω. Ως θεατρική «πρώτη ύλη» μάς βοηθάει να κατανοήσουμε όλα τα φοβερά που συμβαίνουν στις ζωές μας σήμερα».*

info:«Κάτω από το ηφαίστειο» του Μάλκολμ Λόουρι, σε διασκευή Γιόσε ντε Πάου και σκηνοθεσία Γκι Κασίερς. Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, λεωφόρος Συγγρού 107-109, τηλ. 213-0178000, 210-9249090. Από 24 έως 26 Φεβρουαρίου. Στα φλαμανδικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s