Ο Βιεννέζος ιατροδικαστής του ελληνικού θεάτρου

Posted: Νοέμβριος 8, 2010 in Δεπάστας Γιώργος
  • ΤΡΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΕΒΑΙΝΟΥΝ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ ΑΥΤΟΝ ΤΟ ΧΕΙΜΩΝΑ
  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 8 Νοεμβρίου 2010

Για 16 χρόνια ο Γιώργος Δεπάστας υπήρξε πετυχημένος ιατροδικαστής στη Βιέννη. Μια ωραία, πρωία όμως, επέστρεψε στην Ελλάδα, για να ξεκινήσει στην κυριολεξία απ’ το μηδέν. Με νέα ιδιότητα. Ως μεταφραστής. Ορισμός του gentleman και συγχρόνως του παθιασμένου γατόφιλου και θεατρόφιλου, ο Γιώργος Δεπάστας έγινε ένας από τους πιο έγκυρους μεταφραστές στο ελληνικό θέατρο.

Το βασικό στοίχημα είναι να μείνεις πιστός στο ύφος του συγγραφέα. Και συγχρόνως, να είναι το κείμενο ελληνικό», λέει ο Γ. Δεπάστας.

Το βασικό στοίχημα είναι να μείνεις πιστός στο ύφος του συγγραφέα. Και συγχρόνως, να είναι το κείμενο ελληνικό», λέει ο Γ. Δεπάστας.

Φέτος κέρδισε το Βραβείο Θεατρικής Μετάφρασης «Μάριος Πλωρίτης» για το «Ο σκύλος, η νύχτα και το μαχαίρι» του Μάριους φον Μάγενμπουργκ. Με Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης τιμήθηκε το 2008, για τη «στρυφνή» Αυστριακή νομπελίστα Ελφρίντε Γέλινεκ («Απληστία»).

Τη σεζόν που διανύουμε τρεις παραστάσεις έχουν τη δική του μεταφραστική υπογραφή: στο Εθνικό Θέατρο η «Εμίλια Γκαλότι» του Λέσινγκ (σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, 19 Νοεμβρίου) και η «Τριλογία του Παραθερισμού» του Γκολντόνι (σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη, 4 Φεβρουαρίου) και στη Στέγη Λόγου και Τέχνης του Ιδρύματος Ωνάση, ο «Θάνατος του Νταντόν» του Μπίχνερ (σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού, 20 Ιανουαρίου).

Τον βρήκα αγκαλιά με τα γατιά του, τον Τασούλη, την Ασπασία και τη Σωσώ, σε ένα περιβάλλον όπου αναβιώνει ο βιεννέζικος ρομαντισμός. Η ιδιωτική «όασή» του, στην οποία μοιάζει ο χρόνος να έχει σταματήσει, «κοιτάζει» τη multi culti θορυβώδη πλατεία Βικτωρίας.

  • Μία αντίφαση

Εχετε μια ιδιαίτερα σύνθετη προσωπικότητα. Θα ήθελα να ξεκινήσω ανασυνθέτοντας το «παζλ» απ’ τη Βιέννη και την ιατροδικαστική που ασκήσατε. Μήπως υπάρχει μια αντίφαση για κάποιον που αγαπάει τόσο πολύ τη γλώσσα και το θέατρο;

«Υπάρχει αντίφαση. Αλλά υπήρχε και μια ανωτέρα βία. Τελειώνοντας το Πανεπιστήμιο στη Βιέννη, έπρεπε είτε να βρω δουλειά είτε να γυρίσω στην Ελλάδα. Ημουν ανυπότακτος. Δεν ήθελα να ασκήσω την Ιατρική, παρ’ όλο που ήταν συναρπαστικές οι σπουδές. Δεν ήθελα νοσοκομείο, γιατρούς, νοσοκόμους. Τους είχα γνωρίσει στα κλινικά εξάμηνα. Ηθελα να κάνω εργαστηριακή Ιατρική. Και έτσι μπήκα στην ιατροδικαστική, που δεν είχα καν φανταστεί ως ειδικότητα».

Την αντέξατε όμως πολλά χρόνια.

«Δεκαέξι. Ηταν συναρπαστικό. Είδα πράγματα που δεν βλέπεις. Υπόκοσμο, φυλακές, τα «από πίσω» της αστυνομίας και της ασφάλειας, πολιτικές διαπλοκές. Αρχίζεις και καταλαβαίνεις διαφορετικά τη ζωή. Δεν φοβάσαι πια το θάνατο. Πριν ήμουν πολύ φοβισμένος άνθρωπος».

Η ιατροδικαστική σάς απελευθέρωσε;

«Εμαθα να ανοίγομαι. Στην ιατροδικαστική ασχολείσαι με τον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων. Δεν κάνεις απλώς μια ένεση, συνταγογραφείς δυο φάρμακα και τέλειωσες. Υπήρχαν υποθέσεις που διαρκούσαν ένα χρόνο».

Τότε, γιατί την εγκαταλείψατε;

«Ηταν μια δουλειά που μ’ εξαντλούσε. Εφευγα με σκοτάδι από το σπίτι μου τα χαράματα και γύριζα όταν είχε πάλι σκοτεινιάσει. Κάποια στιγμή δεν προλάβαινα καν να ενημερωθώ για τις εξελίξεις της επιστήμης και έλεγα «θα κάνω λάθος». Εν τω μεταξύ, δεν μπορούσα να παραιτηθώ και από τα «άλλα». Δεν μπορούσα να μην πάω θέατρο μέρα παρά μέρα. Και κάποια στιγμή… διαλύθηκα».

Η σχέση σας με το θέατρο πότε ξεκίνησε;

«Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Η μάνα μου κι η θεία μου με σέρνανε από μωρό στο Εθνικό και στο Θέατρο Τέχνης. Και στο Φεστιβάλ της Βιέννης τα έβλεπα όλα! Κάποια στιγμή, όμως, σκέφτηκα «δεν θέλω να γεράσω στη Βιέννη», μια πόλη μοναχική και καταθλιπτική. «Αν θέλω να κάνω κάτι στην Ελλάδα, τώρα προλαβαίνω», είπα. Ημουν 45».

Ηταν μετέωρο το βήμα. Δεν ξέρατε αν θα τα καταφέρνατε επιστρέφοντας.

«Το μόνο που ήξερα, πέραν της ιατροδικαστικής, ήταν γλώσσες. Ετσι ασχολήθηκα με τις μεταφράσεις. Υπήρξα τυχερός. Γνώρισα αμέσως τον Αλέξανδρο Ισαρη. Και άρχισα να μεταφράζω βιβλία στον «Ολκό». Και κάποια στιγμή είπαμε: «δεν κάνουμε θέατρο;». Γνώριζα τον Γιάννη Χουβαρδά. Του κάναμε διάφορες προτάσεις. Αυτός ζήτησε να μεταφράσουμε τις «Τρεις Αδελφές» απ’ τη μετάφραση του Στάιν. Εκτοτε τα βρήκαμε με τον Χουβαρδά και συνεργάστηκα σε όλη τη 15ετία του «Αμόρε». Και συνεχίζουμε. Τις περισσότερες μεταφράσεις μαζί του τις έχω κάνει και με τον Μαστοράκη».

Στη μετάφραση για το θέατρο ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία;

«Ανάλογα. Το βασικό στοίχημα είναι να μείνεις πιστός στο ύφος του συγγραφέα. Και συγχρόνως να είναι το κείμενο ελληνικό. Δηλαδή, να καταλαβαίνεις όταν το ακούς στη γλώσσα σου. Πολλές φορές, για να είναι εύληπτο το κείμενο απ’ το θεατή, απλοποιείς κάποια πράγματα, κονταίνεις μια πρόταση. Ξέρω ότι αν ο θεατής ακούσει μια πρόταση που πιάνει 10 αράδες, κάπου θα χάσει το νήμα. Και αν σταθεί και πει «τώρα πού είμαι;», χάνει και τα επόμενα. Το θέατρο δεν είναι βιβλίο, που μπορείς να το ξαναδιαβάσεις».

Από τους γερμανόφωνους δραματουργούς που μεταφράζετε, ποιος θα λέγατε πως είναι η σπεσιαλιτέ σας;

«Εχω μια μεγάλη προτίμηση στους κλασικούς. Αγαπώ πάρα πολύ τον Γκέτε, τον Σίλερ, τον Μπίχνερ, αλλά και τον Σέξπιρ. Στον Χόρβατ, επίσης, έχω μεγάλη αγάπη. Νιώθω αυτό που γράφει και γιατί το λέει όπως το λέει».

Φέτος είναι η πρώτη φορά που τολμήσατε να μεταφράσετε κι απ’ τα ιταλικά. Γκολντόνι.

«Το αποτόλμησα γιατί δεν είναι η βενετσιάνικη διάλεκτος. Το έργο διαδραματίζεται στο Λιβόρνο κι έχει μια γλώσσα βατή».

Η μετάφραση έχει σχέση με τη μουσική;

«Απολύτως. Μεταφράζω δυνατά. Το μιλάω, το παίζω και το ακούω το κείμενο για να υπάρχει ρυθμός και ανεβοκατέβασμα του λόγου».

Υπήρξε μετάφραση που κατέληξε… εφιάλτης;

«Οχι στο θέατρο. Στη λογοτεχνία, η «Απληστία» της Γέλινεκ. Είναι το δυσκολότερο πράγμα που έκανα ποτέ. Η Γέλινεκ φτιάχνει δικές της λέξεις. Κι έπρεπε να βρω κάτι αντίστοιχο, πάντα με το φόβο μη φύγω απ’ την τρέλα της. Γιατί ο λόγος της είναι παραληρηματικός».

Λάθη σε μετάφραση σάς έχουν ξεφύγει;

«Λάθη όχι, γιατί είμαι πολύ σχολαστικός. Αλλά υπάρχουν πράγματα που σήμερα τα απορρίπτω. Διαβάζω, δηλαδή, παλιές μεταφράσεις μου και λέω «θεέ μου!». Είναι καλή… λογοτεχνική μετάφραση».

Λάθος ιατροδικαστικό…;

«Μια φορά συνέβη στο εργαστήρι μου και όχι από μένα».

Στο ζύγι, ποιο λάθος είναι πιο βαρύ;

«Φυσικά το ιατροδικαστικό, αφού «παίζονται» ανθρώπινες ζωές. Τώρα αν το ύφος της «Εμίλια Γκαλότι» βγει και λίγο στραβό, δεν χάθηκε ο κόσμος». **

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s