Ο Τσέχοφ βάζει μπροστά μας έναν καθρέφτη

Posted: Σεπτεμβρίου 28, 2010 in Θέατρο Τέχνης της Μόσχας, Ταμπακόφ Ολέγκ
  • ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ ΤΗΣ ΜΟΣΧΑΣ ΣΤΟ BADMINTON ΜΕ «ΒΥΣΣΙΝΟΚΗΠΟ»
  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 28 Σεπτεμβρίου 2010
  • Οι θεατρόφιλοι της Αθήνας έχουν δει και… ξαναδεί τη δραματουργία του Τσέχοφ, σε δεκάδες αναγνώσεις, και υπό το πρίσμα των πιο αντίθετων αισθητικών και σχολών. Κάθε σεζόν ανεβαίνουν γύρω στα 4 θεατρικά έργα του.

Η Λιούμποβ Αντρέγεβνα - Ρενάτα Λιτβίνοβα, πλαισιωμένη από τον αδελφό της (Σεργκέι Ντρέιντεν) και τους «υποτακτικούς» τους (Ντ. Μιτροντέντσι Βλ. Κρασνόφ).

Η Λιούμποβ Αντρέγεβνα – Ρενάτα Λιτβίνοβα, πλαισιωμένη από τον αδελφό της (Σεργκέι Ντρέιντεν) και τους «υποτακτικούς» τους (Ντ. Μιτροντέντσι Βλ. Κρασνόφ).

Δύο πρόσφατα, ευτυχή παραδείγματα, ο μινιμαλιστής, ουσιώδης «Γλάρος» της ομάδας «Pequod» -που επαναλαμβάνεται φέτος- κι ο εξπρεσιονιστής, άψογος, μουσικοθεατρικός «Θείος Βάνιας» του Γιάννη Χουβαρδά.

Ηρθε η ώρα, λοιπόν, να δουν οι Αθηναίοι και την πλέον «αυθεντική» μορφή της αξεπέραστης δραματουργίας, ακόμη και αν για τους πιο προχωρημένους θεωρείται «απολίθωμα». Δεν παύει να είναι, όμως, ο «κανόνας». Το θέατρο στο οποίο ο Αντόν Τσέχοφ είδε τα έργα του να πρωτοανεβαίνουν από τον Στανισλάβσκι, το περίφημο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας, που διατηρεί από το 1898 μια παράδοση «ανόθευτη» σαν ακριβό θησαυρό, έρχεται στην Αθήνα με τον «Βυσσινόκηπό» του. Την Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή, το διαχρονικό τσεχοφικό «κύκνειο άσμα», η ψυχογραφία ανθρώπων που βαυκαλίζονται ενώ τα πάντα γύρω τους καταρρέουν, θα φιλοξενηθεί στο Θέατρο Badminton. Είναι η παράσταση με την οποία το ιστορικό Θέατρο Τέχνης γιορτάζει την επέτειο των 150 χρόνων από τη γέννηση του Τσέχοφ. Στη σκηνή του πρωτοανέβηκε πριν από 107 χρόνια.

Για το φημισμένο θέατρο, αλλά και για την τσεχοφική δραματουργία μίλησαν στην «Ε» λίγες ημέρες πριν από τις αθηναϊκές παραστάσεις, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του -που, επιπλέον, έχει και την καλλιτεχνική επίβλεψη του «Βυσσινόκηπου»- Ολέγκ Ταμπακόφ, αλλά και ο σκηνοθέτης Αντολφ Σαπίρο. Αμφότεροι αποδεικνύονται… Ταλιμπάν και του Τσέχοφ, και του ρωσικού θεάτρου.

  • Στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας δεν παρουσιάζετε, κύριε Ταμπακόφ, αποκλειστικά έργα του Τσέχοφ;

«Φυσικά όχι. Αυτό δεν γινόταν ούτε το 1898, όταν ο Στανισλάβσκι και ο Νεμίροβιτς -Νταντσένκο έβαζαν τα θεμέλιά του. Υπενθυμίζω ότι τον θρυλικό «Γλάρο», τον παρουσίασαν ως τελευταία πρεμιέρα της πρώτης σεζόν του θεάτρου. Είχαν προηγηθεί έξι παραστάσεις, που περιελάμβαναν αρχαίο ελληνικό δράμα, Ρώσους κλασικούς και σύγχρονο ευρωπαϊκό δράμα».

  • Παραμένετε έως σήμερα ένα θέατρο ρεπερτορίου;

«Ναι, αλλά όχι με την έννοια που έχει το θέατρο ρεπερτορίου στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Διαθέτουμε μόνιμο δυναμικό 90 περίπου ηθοποιών, που παίζουν καθημερινά σε τρεις σκηνές κάθε βράδυ άλλο έργο. Αυτό το σύστημα το είχαν υιοθετήσει εξ αρχής οι ιδρυτές του Θεάτρου Τέχνης και συνεχίζουμε να δουλεύουμε με τον ίδιο τρόπο. Το Θέατρο Τέχνης δεν είναι μόνον ένας τίτλος ή ένα όνομα, αλλά και μια κατεύθυνση, μια συγκεκριμένη δομή, προκειμένου να έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα».

  • Ισχύει το ίδιο και για τη διδασκαλία και το ανέβασμα των τσεχοφικών έργων; Ακολουθείτε, δηλαδή, πιστά τη μέθοδο Στανισλάβσκι ή είστε «ανοικτοί» σε νέες φόρμες;

«Προσπαθούμε να ανεβάζουμε τα έργα του Τσέχοφ με γνώμονα τη φύση της δραματουργίας του, επειδή αυτή παρουσίασε για πρώτη, έναν συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου: μια μοναδική, αξεπέραστη ανακάλυψη για το παγκόσμιο θέατρο».

  • Για να αποδοθεί αυτός ο τύπος ανθρώπου, τι προϋποτίθεται απ’ τον ηθοποιό;

«Ο Τσέχοφ απαιτεί πολύ δραστήριο, συνειδητοποιημένο και έξυπνο ηθοποιό. Πρέπει να είναι ικανός να «βουτήξει» στην υπόγεια ροή του έργου, να κατανοήσει με ποιον τρόπο οι χαρακτήρες στον Τσέχοφ συνυπάρχουν γύρω τους, και τον κόσμο τους».

  • Η διπλή υπόσταση, ο συνδυασμός του κωμικού με το δραματικό, πώς «ενσαρκώνεται»;

«Τον Τσέχοφ δεν μπορείς να τον καταλάβεις αν στερείσαι την αίσθηση του χιούμορ. Πρέπει ο ηθοποιός του να έχει φλέγμα. Επίσης, δεν μπορείς να συμμετέχεις στο έργο του χωρίς να κατανοείς τον τραγελαφικό τρόπο γραφής του».

  • Τι ακριβώς τον καθιστά τόσο σύγχρονο; Σε όλες τις σκηνές του κόσμου, από τις πιο εναλλακτικές μέχρι τις πλέον εμπορικές, ανεβαίνει ακατάπαυστα.

«Αυτό οφείλεται στο ότι ο Τσέχοφ δεν έβλεπε το δέντρο, αλλά όλο το δάσος. Ηταν πάντα πολύ μπροστά από την εποχή του. Περιέγραφε στιγμές που οι άνθρωποι θα ζούσαν έπειτα από χρόνια. Επίσης, μια πολύ σημαντική παράμετρος είναι ότι δεν ήθελε να κάνει κήρυγμα: με τα έργα του σε αφήνει να κατανοήσεις και να διδαχθείς μόνος σου. Είναι, δηλαδή, ικανός να δείξει σε έναν άνθρωπο, σε μια χώρα, ακόμη και σε όλον τον κόσμο, έναν «καθρέφτη» του, με σπάνια ειλικρίνεια. Σήμερα, αυτός ο «καθρέφτης» παραμένει ειλικρινής – κι ίσως να είναι περισσότερο σήμερα από τότε. Για να το πω και αλλιώς, ο Τσέχοφ είχε προβλέψει πολλά από τα σημερινά προβλήματα. Πολλοί σήμερα τον κρίνουν λόγω του ονόματος και όχι της ουσίας του».

  • Γιατί το ρωσικό θέατρο δεν παραμένει στη διεθνή «εμπροσθοφυλακή», όπως ήταν πριν από κάποιες δεκαετίες, σε αντίθεση με τις βαλτικές χώρες, που «έχουν σηκώσει κεφάλι»;

«Δεν αποδέχομαι αυτό που λέτε. Συζητούν και συζητούν πολύ για το ρωσικό θέατρο. Τα θέατρα της Ρωσίας ηγούνται των διεθνών φεστιβάλ, όπως παλιά, ενώ στη Μόσχα, 20 χρόνια τώρα, φιλοξενούμε το Διεθνές Φεστιβάλ Τσέχοφ, όπου έρχονται οι σπουδαιότεροι σκηνοθέτες από όλο τον κόσμο. Γενικά, δεν πιστεύω ότι η «περιεκτικότητα» ενός θεάτρου ορίζεται απ’ το αν και κατά πόσον απασχολεί τις άλλες χώρες. Σημασία έχει πως αισθάνεται ο θεατής. Ο κόσμος έδωσε ζωή στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας. Το γεγονός ότι οι τρεις σκηνές του καθημερινά είναι γεμάτες και διώχνουν κοινό, σημαίνει ότι είμαστε ακόμα ζωντανοί! Να ξέρετε ότι πολλοί σκηνοθέτες και ηθοποιοί από τις δυτικές χώρες προσεύχονται να καταφέρουν να παίξουν μια φορά σε σκηνή του!»

  • Το κοινό στην -καπιταλιστική πλέον- Ρωσία, πηγαίνει στον βαθμό που πήγαινε και παλαιότερα στα θέατρα;

«Το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας είναι καθημερινά γεμάτο επί καπιταλισμού, όπως ήταν επί σοσιαλισμού».

  • Επιχορηγείστε απ’ το κράτος;

«Μόνο κατά ένα μέρος. Τα περισσότερα χρήματα προέρχονται από τις εισπράξεις μας. Το επίπεδο των μισθών των ηθοποιών μας είναι υψηλό, αναλόγως του επιπέδου των παραγωγών μας».

  • Ο Μεντβιέντεφ και ο Πούτιν αγαπούν την τέχνη του θεάτρου;

«Και οι δύο είναι θεατρόφιλοι και το υποστηρίζουν. Το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας εδώ και χρόνια κερδίζει συνεχώς το Ειδικό Βραβείο Προέδρου. Αυτό ξεκίνησε την εποχή του Πούτιν και συνεχίζεται τώρα με τον Μεντβιέντεφ».

info: 1, 2 και 3 Οκτωβρίου στο Badminton. Πρωταγωνιστούν οι Ρενάτα Λιτβίνοβα, Σεργκέι Ντρέιντεν, Αντρέι Σμολιακόφ. Μαζί τους, 27 ηθοποιοί και 6 μουσικοί. Η παράσταση θα έχει ελληνικούς υπέρτιτλους. Διάρκεια: 3 ώρες (με διάλειμμα). Τιμές εισιτηρίων: 25, 35, 45 και 55 ?. Φοιτητικά: 15 ?. Για αγορά εισιτηρίων: 2108840600, στο http://www.ticketnet.gr και στα Public.

Ο «Βυσσινόκηπος» είναι σαν να γράφτηκε σήμερα

Ο σκηνοθέτης της παράστασης Αντολφ Σαπίρο πηγαίνει το «ψυχολογικό θέατρο» ένα βήμα πιο πέρα

  • Γιατί επιλέξατε, κύριε Σαπίρο, για τον εορτασμό της επετείου των 150 χρόνων Τσέχοφ ειδικά τον «Βυσσινόκηπο»;

«Γιατί είχε μια ιδιαίτερη και αρκετά συγκινητική διανομή όταν παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από το θέατρο Τέχνης της Μόσχας. Θεωρήσαμε σπουδαία πρόκληση το ότι μας δόθηκε η δυνατότητα να το ξαναπαρουσιάσουμε σήμερα. Είναι και ένα έργο επίκαιρο».

  • Πώς δουλέψατε με τους ηθοποιούς σας; Ακολουθήσατε απαρέγκλιτα κάποιες αρχές;

«Υπάρχουν γενικά οι βασικές αρχές της σχολής του ρωσικού ψυχολογικού θεάτρου. Ομως κάθε σκηνοθέτης τις μεταφέρει με τον δικό του τρόπο, ανάλογα με την οπτική και την αισθητική του».

  • Η δική σας οπτική ποια είναι;

«Το ζητούμενο για μένα είναι πάντα ένα: η «εξέλιξη». Προσπαθώ να μάθω τους ηθοποιούς να πηγαίνουν και πέρα από τον ρόλο. Φυσικά ακολουθούμε και τη μέθοδο του Στανισλάβσκι. Οι «ανακαλύψεις» του βοηθούν να δεις τη ζωντάνια και την αμεσότητα του θεάτρου. Δεν περιοριζόμαστε σ’ αυτές. Προχωράμε και δείχνουμε πόσο σημερινός είναι ο θεατρικός λόγος του Τσέχοφ. Δείτε τον «Βυσσινόκηπο». Ο Τσέχοφ κοίταζε την ουσία των πραγμάτων και των ανθρώπων. Εμείς απλά τον ακολουθήσαμε. Δεν χρειάζεται να κάνουμε διαφήμιση για να έρθει κάποιος στο θέατρο, ούτε να τρέχουμε στις τηλεοράσεις ή να ξοδεύουμε χρήματα για να φτιάξουμε τον μύθο ενός έργου, όπως γίνεται στη Δύση. Ο κόσμος έρχεται στις παραστάσεις μας και στον Τσέχοφ με την καρδιά του και όχι κατόπιν πλύσης εγκεφάλου…».

  • Οι Ρώσοι ηθοποιοί συνεχίζουν να έχουν πάντως γερή κοινή θεατρική παιδεία;

«Ναι, αλλά στο Θέατρο Τέχνης μαθαίνουν περισσότερα απ’ όσα μπορούσαν να φανταστούν όταν πήγαιναν στη σχολή. Πολλές φορές επιλέγουμε ένα έργο «ανάποδα». Αν έχουμε, παραδείγματος χάριν, έναν λαμπρό ηθοποιό ανεβάζουμε ένα έργο προκειμένου να εξελιχθεί. Τον τροφοδοτούμε με δυνατούς ρόλους. Πάντα προσπαθούμε να εκπαιδεύουμε τους ηθοποιούς μας ώστε να γίνονται καλύτεροι».

  • Ο Χάουαρντ Μπάρκερ, ο σπουδαίος Βρετανός θεατρικός συγγραφέας, ποιητής και διανοούμενος, κατακρίνει τον Τσέχοφ. Τον χαρακτηρίζει βαρετό συγγραφέα ανούσιων έργων, στα οποία δεν συμβαίνει ποτέ τίποτα!

«Ο Τσέχοφ μόνο βαρετός δεν είναι. Είναι μοναδικός. Πάντα δουλεύει στη γραμμή των συναισθημάτων. Κωμικό και τραγικό, ψηλό και χαμηλό αλληλοσυμπληρώνονται στα έργα του με δεξιοτεχνικό τρόπο. Δεν είχε τη συνταγή της τούρτας με τις στρώσεις «φύλλο-κρέμα-φύλλο-κρέμα», αλλά μια διαφορετική. Τα υλικά έχουν ποτιστεί το ένα απ’ το άλλο και έχουν γίνει ένα μίγμα. Αυτό έχει αποτέλεσμα μια μοναδική γεύση, που πολλές φορές στις θεατρικές παραστάσεις χάνεται. Το μεγάλο ζήτημα είναι να περάσουμε αυτή τη γεύση στην παράσταση του «Βυσσινόκηπου». Εσείς θα είστε οι κριτές μας».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s