Η θεά Αθηνά μού ψιθύρισε στ’ αυτί

Posted: Ιουλίου 17, 2010 in Σέλαρς Πίτερ
  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 17 Ιουλίου 2010
  • Ανέβασε τους «Ηρακλείδες» του Ευριπίδη σαν μια αλληγορία για την επαχθή σύγχρονη μετανάστευση. Τον «Αίαντα» του Σοφοκλή ως τραγωδία των στρατηγών του αμερικανικού Πενταγώνου. Τους «Πέρσες» του Αισχύλου ως ευθεία «απάντηση» στον Πόλεμο του Κόλπου.

Η σχέση του κορυφαίου 53χρονου αβάν γκαρντ Αμερικανού σκηνοθέτη Πίτερ Σέλαρς με την αρχαία ελληνική τραγωδία είναι βαθιά και στέρεη. Εξού την περασμένη εβδομάδα βρέθηκε στην Αρχαία Επίδαυρο, προσκεκλημένος του καθηγητή του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών Πλάτωνα Μαυρομούστακου. Στο πλαίσιο των ένατων συναντήσεων του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ερευνας και Τεκμηρίωσης Παραστάσεων Αρχαίου Ελληνικού Δράματος, που πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι στην Επίδαυρο, μίλησε για την αρχαία τραγωδία ως μια υπόθεση ξεκάθαρα ηθική και πολιτική.

Το 2007 απολαύσαμε στο Μέγαρο την όπερα «Ο Νίξον στην Κίνα» του Τζον Ανταμς, σε δική του σκηνοθεσία. Ακόμη και όταν ανεβάζει όπερες του Μότσαρτ ή σεξπιρικές τραγωδίες, πάντα συνδέει τη σκηνή με τον σύγχρονο, πολιτικοκοινωνικό στίβο, φέρνοντας τον εαυτό του ενώπιον των ηθικών ευθυνών του καλλιτέχνη που παράγει μαζικά θεάματα.

Η ανάγκη του το θέατρο να συνομιλεί με τη ζωή φάνηκε, πέρσι, και στον «Οθέλλο», που σκηνοθέτησε για το Φεστιβάλ της Βιέννης. Ο σεξπρικός ήρωας ανακαλούσε τον πρώτο έγχρωμο πρόεδρο στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών. «Καθώς εισβάλαμε στην «εποχή Ομπάμα», ίσως είναι μια καλή στιγμή να αποτοξινωθούμε απ’ όλα τα στερεότυπα γύρω από τον μαύρο άνδρα που απειλεί τη λευκή γυναίκα», διατράνωνε τότε.

Αίσθηση προκάλεσε ήδη από το τέλος της δεκαετίας του ’70 βουτώντας τον Αντώνιο και την Κλεοπάτρα του Σέξπιρ σε μια πισίνα. Η συνέπεια της δυναμικής αρχής; Στα 26 του χρόνια έγινε διευθυντής του American National Theater και το 2001, διευθυντής του South Australia’s Adelaide Festival of Arts.

Η φωνή του από το ενοικιαζόμενο παραθαλάσσιο δωμάτιό του στην Αρχαία Επίδαυρο προδίδει έναν άνθρωπο χαλαρό, ευφραδή και ενθουσιασμένο. Κάθε τόσο γελά. «Είναι συγκλονιστική η εμπειρία της επιδαύριας φύσης, του Ασκληπιείου και του αρχαίου θεάτρου», λέει. «Το τοπίο μιλάει από μόνο του, με πολλές φωνές. Είναι μεγάλο προνόμιο η πρώτη επίσκεψή μου στην Ελλάδα να συντελείται στα χώματα της Επιδαύρου. Τα πάντα είναι τρομερά ήρεμα, ευγενικά, ζωντανά και φρέσκα. Ενα είδος θαύματος. Αδημονώ να βρεθώ απόψε στο αρχαίο θέατρο και να δω την πρώτη μου παράσταση στην πολυκλείτεια Ορχήστρα».

– Και αν δεν σας αρέσει;

«Για μένα, παράσταση θα είναι τα χρώματα του ουρανού, ο ήχος του ανέμου και των πουλιών, το θρόισμα των δέντρων».

– Ακούγεστε ενθουσιασμένος. Αργήσατε όμως να έρθετε στη χώρα μας.

«Η σχέση μου με την Ελλάδα είναι έντονη. Η δουλειά μου βασίζεται στην ελληνική φιλοσοφία, το ελληνικό θέατρο και τον ελληνικό πολιτισμό. Γι’ αυτό τον λόγο, ενώ ξεκίνησα πολλές φορές να έρθω, δεν το τόλμησα. Ποτέ δεν αισθάνθηκα ότι βρισκόμουν στον κατάλληλο πνευματικό «τόπο» γι’ αυτό το ταξίδι. Ηταν πανίσχυρο συναίσθημα να φαντάζομαι το θέατρό σας όντας μίλια μακριά και να το ξαναεπινοώ απ’ τη δική μου γεωγραφική θέση, τη δική μου γενιά, τη δική μου κατάσταση, χωρίς το βάρος μιας συγκεκριμένης ιστορίας και παράδοσης. Είχα την ελευθερία να τα φανταστώ όλα από την αρχή».

– Πόσα χρόνια δουλεύετε το αρχαίο δράμα;

«Τριάντα. Οποτε έχω να διατυπώσω κάτι χρήσιμο, που είναι δύσκολο να το εκφράσω, διαλέγω το αρχαίο δράμα. Το θέατρο δεν είναι show business. Το προϊόν που φτάνει στη σκηνή έχει θεραπευτικές ιδιότητες. Μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου. Εξού και δίπλα στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου βρίσκεται το Ασκληπιείο».

– Γι’ αυτό τον λόγο επιμένετε στην τραγωδία;

«Ναι. Μπορείς, όμως, μέσω του αρχαίου δράματος να θίξεις και επιτακτικά ζητήματα της σύγχρονης συγκυρίας. Ζητήματα προσφυγιάς, πολέμου. Το αρχαίο ελληνικό δράμα είναι ο ασφαλής χώρος για να συγκεντρωθούμε ως κοινότητα και να ακούσουμε όλες τις πλευρές και όλα τα επιχειρήματα μιας κοινωνίας. Το αρχαίο δράμα μάς ζητά να είμαστε πιο γενναιόδωροι, σοφότεροι και με ευρύτερη οπτική. Δεν δείχνει το δάχτυλο σε κανέναν. Το ότι οι ήρωές του φορούν προσωπείο υποδηλώνει ότι θα μπορούσες να είσαι εσύ ή εγώ η Αντιγόνη ή ο Αίαντας. Ετσι μπορείς και συζητάς το ανείπωτο. Και κατανοείς τον εαυτό σου σε μια στέρεη πολιτική συζήτηση».

– Το θέατρο πρέπει να είναι πολιτικό;

«Οχι αποκλειστικά. Η πολιτική από μόνη της είναι ξερή και απογοητευτική. Το ελληνικό θέατρο, αν και πολιτικό, μας καλεί να ανακαλύψουμε μια νέα βαθύτερη ταυτότητα. Ηταν ιερό και όχι ένα πολιτικό ντιμπέιτ στην τηλεόραση».

– Θα θέλατε να παρουσιάσετε αρχαία τραγωδία στην Επίδαυρο;

«Θα το σκεφτώ. Θέλω προηγουμένως να αισθανθώ το αρχαίο θέατρο, να το αφουγκραστώ, ώστε να ανακαλύψω τι είναι σωστό για τον χώρο και για την εποχή. Απόψε η θεά Αθηνά θα ψιθυρίσει στο αυτί μου το έργο. Περιμένω ο τόπος να μου μιλήσει. Γι’ αυτό βρίσκομαι εδώ. Η οικονομία σας είναι σε κακή κατάσταση. Δεν θα ‘θελα να συμβάλω στην επιδείνωσή της. Είναι προτιμότερο να κάνετε εξαγωγές παρά εισαγωγές. Ακόμα και στο θέατρο. Μαθαίνω ότι έχετε ένα πλούσιο φεστιβάλ στην Ελλάδα. Η θεατρική σκηνή τής Αθήνας υπήρξε θρυλική και, απ’ ό,τι φαίνεται, συνεχίζει να είναι ζωντανή».

– Τα πράγματα στις ΗΠΑ καλυτερεύουν;

«Η κρίση της δημοκρατίας είναι διεθνής. Οπότε η Ελλάδα, η μήτρα της δημοκρατίας, έχει γίνει ένα σοβαρό σημείο αναφοράς για να μιλήσει κανείς για την παγκόσμια κρίση. Η δημοκρατία είναι πολύ εύθραυστη υπόθεση. Θέλει υπομονή, μόνιμη προσοχή, υποστήριξη και φαντασία, γιατί εύκολα διαβρώνεται και διαφθείρεται. Το χρήμα είναι το πρώτο βήμα για τη διακόρευσή της.

Η οικονομία πάντα βασίζεται σε πολλά ψέματα. Ετσι στην Αμερική και στην Ευρώπη τα σπασμένα τα πλήρωσαν εκείνοι που δεν έπρεπε. Και τα λεφτά των εργαζομένων, των μεροκαματιάρηδων, δόθηκαν στους πολυεκατομμυριούχους. Η ισότητα είναι βασικό θέμα της ελληνικής και αμερικανικής δημοκρατίας. Ομως βιώνουμε τη μεγαλύτερη ανισότητα από ποτέ άλλοτε. Γι’ αυτή την ισότητα μας μιλά και η ελληνική τραγωδία. Οπότε είναι καιρός να βρεθούν το νέο πάθος και ο νέος δρόμος».

– Ποιος θα μας τα δείξει;

«Οι αρχαίοι σας μας έδειξαν ότι το θεάτρο είναι η συνάθροιση των ανθρώπων. Χρειάζονται πολλοί μαζί για να ακουστούν πολλές οπτικές και θεωρήσεις που θα δημιουργήσουν τη νέα εικόνα. Η πολυφωνία είναι επίσης ζήτημα του ελληνικού θεάτρου.

Εχουμε μπροστά μας πολλή δουλειά. Η κρίση είναι αληθινή και ως καλλιτέχνες πρέπει να βοηθήσουμε και να είμαστε στους προμαχώνες της». *

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s