Νιώθω ξένος στον κόσμο, όπως η Μπλανς Ντιμπουά

Posted: Ιουλίου 2, 2010 in Βαρλικόφσκι Κριστόφ

  • Δεν θα ξεχάσω το σοκ των θεατών -αυτών που αποχώρησαν τρέχοντας στα πρώτα κιόλας λεπτά, αλλά κι εκείνων που παρέμεναν στις θέσεις τους καθηλωμένοι μέχρι τέλους- που πήγαν πριν από δύο χρόνια στη Θεσσαλονίκη, στο «Καθαροί πια» της Σάρας Κέιν, την εμπνευσμένη, αιχμηρή δουλειά του Πολωνού σκηνοθέτη Κριστόφ Βαρλικόφσκι.

«Εφυγα από την Πολωνία γιατί τη μισούσα και επέστρεψα για να  ανακαλύψω ποιος είμαι και τι είναι το θέατρο», λέει ο Κρ. Βαρλικόφσκι

«Εφυγα από την Πολωνία γιατί τη μισούσα και επέστρεψα για να ανακαλύψω ποιος είμαι και τι είναι το θέατρο», λέει ο Κρ. Βαρλικόφσκι

Στο «Κρουμ» του Χ. Λεβίν, τη δεύτερη επίσκεψή του στην Ελλάδα πέρυσι, τα συναισθήματα ήταν λιγότερο δυνατά. Ομως και πάλι διαφαινόταν πίσω από τις «γωνίες» ο «ενορχηστρωτής», που ξεψαχνίζει τις ιστορίες για να ξεγυμνωθεί στη σκηνή ωμή η αλήθεια των ανθρώπινων ψυχών.

«Δεν κάνω θέατρο για να αφηγούμαι ιστορίες στην επιφάνεια των πραγμάτων. Δεν βλέπω νόημα σε ένα θέατρο που μένει στο επίπεδο της απλής αφήγησης, χωρίς να ανοίγει βαθύ διάλογο με το κοινό. Απλά και μόνο για να περάσουν όλοι μια ανώδυνα ευχάριστη βραδιά. Στο θέατρο πρέπει κανείς να ενεργοποιεί τη φαντασία του», επανέλαβε κοφτά στην τηλεφωνική συνομιλία μας επ’ ευκαιρία τού «Ενα Λεωφορείο», της μεταμοντέρνας εκδοχής του πάνω στο «Λεωφορείον ο πόθος» του Τένεσι Ουίλιαμς, με Μπλανς Ντιμπουά την Ιζαμπέλ Ιπέρ. Η παράσταση ανεβαίνει από σήμερα -ώς και τη Δευτέρα- στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, και είναι από καιρό sold out.

Και στην περίπτωση του Τένεσι Ουίλιαμς, ο Βαρλικόφσκι, ευφυής αν και αμφιλεγόμενος καλλιτέχνης ακόμη και στην πατρίδα του -θυμάμαι στο Βρότσλαβ πώς αντιδρούσαν οι γκροτοφσκικοί συνάδελφοί του στο άκουσμα του ονόματός του- επιδιώκει να κάνει προσβάσιμο στον θεατή το συναισθηματικό υπόβαθρο και τον νοητικό κόσμο της ηρωίδας του. Ξεδιπλώνει στο φως της σκηνής συναισθήματα, μνήμες, αναγνώσεις αλλά και ονειροπολήσεις τής Μπλανς Ντιμπουά.

Η συζήτηση που ακολουθεί έγινε αφότου προηγουμένως είχαν ακυρωθεί τρία συνεχόμενα τηλεφωνικά ραντεβού. Οχι εγκαίρως. Την ίδια στιγμή που είχε οριστεί να γίνουν. «Είμαι κυριολεκτικά βυθισμένος στην πρόβα όλη τη μέρα», δικαιολογήθηκε. «Προσπαθώ να τα βγάλω πέρα με ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα. Συνδέω τη «Δίκη» του Κάφκα στη διασκευή του Ορσον Γουέλς με το άγνωστο σενάριο του Κολτές «Nickel Stuff» και την «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» του Κούτσι».

  • Εχετε μέθοδο στον τρόπο που συνδέετε τα κείμενα;

«Η δουλειά μου πάνω στον διάλογο των κειμένων γίνεται με τα χρόνια ολοένα περισσότερο περίπλοκη. Είναι μια χρονοβόρα επώδυνη εργασία, στην οποία εμπλέκω όμως και τους ηθοποιούς. Είναι συνυπεύθυνοι για το τελικό σενάριο».

  • Το κείμενο του Τένεσι Ουίλιαμς το θεωρείτε αδύναμο, ίσως ξεπερασμένο; Εξ ου το «μπολιάσατε» με το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, την αλληλογραφία του Φλομπέρ, τον «Οιδίποδα Τύραννο», τις Γραφές;…

«Οχι. Σκεφτόμουν όμως ότι ο Τένεσι Ουίλιαμς είναι πολύ πιο ενδιαφέρων από το συγκεκριμένο θεατρικό του έργο. Και αναζητούσα το κείμενο που θα ξεδίπλωνε τον πλούτο της βιογραφίας του. Ο Τένεσι έλεγε «η Μπλανς είμαι εγώ». Με ενδιέφερε ο Τένεσι Ουίλιαμς μέσω της Μπλανς, γιατί υπάρχει μια «γέφυρα» που μας συνδέει. Είμαι κι εγώ Μπλανς Ντιμπουά. Ο λόγος που έγραψε το έργο δεν ήταν το ότι ήθελε να μιλήσει για την κατάσταση του ζευγαριού, της Στέλλας και του Κοβάλσκι, τους κραδασμούς που προκάλεσε η άφιξη της αδελφής της Στέλλας, Μπλανς, ή το πώς αρχίζουν οι ήρωες να καταστρέφουν ο ένας τον άλλο. Ο κόσμος που περιβάλλει την Μπλανς, η σχέση της με την αδελφή της, είναι απλώς η «βάση» για να ασχοληθεί ο συγγραφέας αποκλειστικά μαζί της. Τον ενδιέφερε εμμονικά αυτό το εύθραυστο, άρρωστο, σοφιστικέ πλάσμα που ασφυκτιά. Μια ξένη στον κόσμο της. Με άλλα λόγια, έγραψε ένα έργο για τη δική του ευθραυστότητα, τη δική του σεξουαλικότητα και τα δικά του σκαμπανεβάσματα…».

  • Η Μπλανς είναι ωστόσο ένα σύμβολο του ευάλωτου ανθρώπου που, λόγω της ευαισθησίας του, καταλήγει περιθωριακός και φαίνεται παρηκμασμένος;

«Ο,τι δεν είναι μέσος όρος στις μέρες μας καταγράφεται ως παρηκμασμένο. Η Μπλανς είναι μια εύθραυστη ύπαρξη με μια πολύ ιδιαίτερη βιογραφία. Στο «Λεωφορείο» έχουμε δύο αδελφές. Δεν ξέρω τι έχει συμβεί στο σπίτι τους στον Νότο. Κακοποιήθηκαν μικρές; Ισως. Η σχέση τους μέσα στα χρόνια άλλαξε. Η μια δραπέτευσε απ’ τον γενέθλιο τόπο για να ξεχάσει οτιδήποτε συνέβη στο πατρικό της. Και η άλλη προσπάθησε να δραπετεύσει από τον εαυτό της. Είχε έναν ατυχή γάμο που κατέληξε με αυτοκτονία. Σκέφτομαι την αμερικανική κοινωνία σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Είναι μια ζούγκλα, που έχει δημιουργήσει στρατιές ψυχικά ασθενών. Εχουμε πολλά σύγχρονα παραδείγματα Αμερικανών σταρ, που αποκαλύπτουν πώς οι νεότερες γενιές εξαρτώνται και υποφέρουν από γονείς και παππούδες. Η Μπλανς είναι καθηγήτρια Λογοτεχνίας. Είναι, δηλαδή, κάποια που επέλεξε να δραπετεύει μέσα από τη μυθοπλασία, όπως ακριβώς και ο Τένεσι Ουίλιαμς. Μέσα από τη μυθοπλασία έχτισε κι έζησε τη ζωή της. Πάνω στα καλύτερα δημιουργήματα της ανθρώπινης διανόησης τη στήριξε».

  • Δράξατε την ευκαιρία για να φέρετε, με τη διασκευή του Ουαζντί Μουαουάντ, στη σκηνή τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και της φιλοσοφίας;

«Οχι. Δεν ήθελα να παραθέσω κείμενα του Πλάτωνα. Ηθελα το κοινό να έχει απέναντί του ένα χρήσιμο και ανθρώπινο χαρακτήρα, που στο πρόσωπό του μπορεί να αναγνωρίσει, κι ακόμα να μισήσει τον εαυτό του. Ηθελα να εμπλέξω τον θεατή σε ένα πνευματικό ταξίδι που αφορά τη δική του ύπαρξη. Ολοι έχουμε αδέλφια. Ολοι μας είμαστε είτε Μπλανς είτε Στέλλες. Και όλοι έχουμε γονείς -που είτε τους αγαπάμε είτε τους μισούμε και οι οποίοι είτε μας κάνουν ομοφυλόφιλους είτε ετεροφυλόφιλους. Μπορεί να ακούγονται όσα λέω απλουστευτικά, όμως εμάς και τις ζωές μας αντανακλούν».

  • Στις νεότερες γενιές θα μπορούσε να υπάρξει μια Μπλανς;

«Οποιοσδήποτε είναι ξένος στον κόσμο του είναι Μπλανς Ντιμπουά. Ο ανθρώπινος πληθυσμός, πολύ σχηματικά, μοιράζεται ανάμεσα σε Μπλανς και σε μη-Μπλανς. Ανάμεσα στην Μπλανς και στη Στέλλα».

  • Η Στέλλα είναι ο μέσος όρος;

«Ετσι φαίνεται. Βλέπουμε όμως ότι θέλει κι αυτή να ξεφύγει από κάτι. Η ίδια εμπειρία, η ίδια οικογένεια διαμόρφωσε τις αδελφές. Είναι σαν να παρακολουθούμε μια διαδικασία επιστροφής στο παρελθόν όταν εμφανίζεται στο σπίτι των Κοβάλσκι η Μπλανς. Και τότε βλέπουμε το εξής παράδοξο: η Στέλλα με τον Κοβάλσκι είναι η Στέλλα που θέλει η Μπλανς και με την Μπλανς είναι η Στέλλα που θέλει ο Κοβάλσκι!».

  • Πέρα από τα εμβόλιμα λογοτεχνικά και φιλοσοφικά χωρία, παρακολουθείτε στην παράστασή σας όλη τη γνωστή ιστορία τής Μπλανς ή μας επιφυλάσσετε εκπλήξεις;

«Θα δείτε την ιστορία που έγραψε ο Τένεσι Ουίλιαμς, αλλά ιδωμένη εκ των έσω. Προσπαθώ να βρω και να ακολουθήσω τις βαθιές διαδρομές, τις εσωτερικές κατευθύνσεις, τα ψυχικά ρεύματα. Δεν θέλω να χάνω τον χρόνο μου αφηγούμενος ιστορίες. Αν κάποιος θέλει να δει να του αφηγούνται την ιστορία του «Λεωφορείον ο πόθος», μπορεί να νοικιάσει την ταινία του Καζάν. Οπως αντιλαμβάνεστε, επειδή μπορεί το κοινό να διατηρεί τα στερεότυπα της ταινίας, δεν είναι τόσο προφανές να επιστρέψεις στο ίδιο το έργο».

  • Εσείς επιλέξατε για Μπλανς την Ιζαμπέλ Ιπέρ; Ηταν η ηθοποιός που είχατε από την αρχή σκεφτεί;

«Πρώτα μου μίλησε εκείνη για το όνειρό της να υποδυθεί την Μπλανς. Εγώ ήδη είχα στο μυαλό μου τον Τένεσι Ουίλιαμς. Οι περιστάσεις με έπεισαν να συνεργαστώ μαζί της. Και ήταν υπέροχη. Δεν θα ανέβαζα το έργο στην Πολωνία. Ο Κοβάλσκι είναι μετανάστης, και μάλιστα Πολωνός».

  • Εχοντας δουλέψει με κορυφαίους Πολωνούς και Γάλλους ηθοποιούς, θα λέγατε πως υπάρχουν μεταξύ τους διαφορές;

«Η αληθινή διαφορά ξεκινά από την κουλτούρα των Γάλλων και των Πολωνών πολιτών, όπως υποθέτω συμβαίνει και μεταξύ των Βούλγαρων και των Ελλήνων. Η ηθοποιία αντανακλά αυτό που είμαστε στη ζωή μας. Πέρα από τη γλώσσα, η συμπεριφορά και η νοοτροπία προδίδουν την εθνικότητά μας».

  • Ομως, τόσο η Γαλλία όσο και η Πολωνία είναι δυο χώρες με τεράστια θεατρική παράδοση. Υπάρχουν σημεία σύγκλισης;

«Μισώ τις παραδόσεις, και δη τις θεατρικές. Προέρχομαι από ένα εξαιρετικά ταπεινό και φτωχό περιβάλλον, κυριολεκτικά απ’ το πουθενά, μια πόλη που κάποτε ο χάρτης την είχε γερμανική. Κι όταν έγινα 20 ετών εγκατέλειψα την Πολωνία».*

Η Πολωνία είναι μια άρρωστη χώρα

  • Τι αναζητούσατε φεύγοντας από τη χώρα σας;

«Εφυγα γιατί τη μισούσα. Μισούσα την ιστορία της. Μισούσα τους ανθρώπους της. Αισθανόμουν ξένος. Πήγα στη Γαλλία. Και όταν επέστρεψα, ανακάλυψα ποιος είμαι και έμαθα τι είναι το θέατρο. Η Πολωνία άρχισε να υφίσταται ως χώρα μεταξύ των δύο πολέμων. Ο πόλεμος κατέστρεψε τα πάντα. Ο,τι είχε απομείνει το ξεπάστρεψε κατόπιν οριστικά ο κομμουνισμός. Προσπάθησαν τη δεκαετία του ’90 να χτίσουν κάτι νέο. Αλλά ακόμα και σήμερα δεν ξέρουμε περί τίνος πρόκειται. Η χώρα σήμερα είναι αντιμέτωπη με νέα προβλήματα. Ομως, όποτε οι συνθήκες στην κοινωνία είναι χάλια, το θέατρο κάνει θαύματα».

  • Οπότε να ελπίζουμε ότι διαφαίνονται σπουδαίες προοπτικές για το ελληνικό θέατρο τώρα που ενέσκηψε η κρίση;

«Σε ένα χρόνο θα έχετε το καλύτερο θέατρο που είχατε ποτέ! Είσαστε πολύ εύθραυστοι. Θα παράγετε και εύθραυστα… έργα».

  • Η Πολωνία πώς βλέπει την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η Ελλάδα;

«Δεν σκέφτεται την Ελλάδα. Το αεροπορικό δυστύχημα με θύμα τον Πολωνό πρωθυπουργό την έχει γονατίσει. Η Πολωνία είναι σκατά. Μοναδική παρηγοριά για τους Πολωνούς είναι το ενδεχόμενο να μετατραπεί ο σκοτωμένος πρωθυπουργός σε μάρτυρα. Μέσα σε όλα αυτά, έχουμε και το Βατικανό που θα ήθελε να αγιοποιήσει έναν ακόμα Πολωνό! Ολόκληρη η χώρα παρακαλεί γονυπετής για ένα σωτήρα. Πιστεύει ότι είτε τα χρήματα είτε ο Θέος θα τη σώσουν! Την άρρωστη πολωνική πραγματικότητα επιδεινώνει ο δίδυμος αδελφός του νεκρού πρωθυπουργού, που προσπαθεί να γίνει ο νέος πρωθυπουργός της χώρας. Ακόμα και ως εικόνα είναι φρικιαστικό. Εσάς και να σας «κόψουν» όλα τα λεφτά, θα παραμείνετε ευτυχισμένοι».

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 2 Ιουλίου 2010
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s