Τόμας Οστερμάγερ: «Σας φυλάω για έκπληξη το χρώμα του Οθέλου»

Posted: Μαΐου 8, 2010 in Οστερμάγερ Τόμας
  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ
  • Ελευθεροτυπία, Σάββατο 8 Μαΐου 2010

Ενας πανύψηλος, τσουρουφλισμένος από τον ήλιο νέος άνδρας, με καταγάλανα μάτια μικρού παιδιού. Ο ταλαντούχος Τόμας Οστερμάγερ, με φόντο την Ακρόπολη στην ταράτσα κεντρικού αθηναϊκού ξενοδοχείου, απολαμβάνει το ελληνικό καφεδάκι του. Εχει μόλις επιστρέψει απ’ την Επίδαυρο, όπου τον άρπαξε ο ήλιος ξαναβλέποντας ντάλα μεσημέρι εν ηρεμία, άδειο από σκηνικά, το αρχαίο θέατρο. Εκεί, στις 6 και 7 Αυγούστου, θα πάρει το σκηνοθετικό «βάπτισμα του πυρός» με τον σεξπιρικό «Οθέλο», μια συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Επιδαύρου με τη γερμανική «Σάουμπινε».

«Η Επίδαυρος είναι ανίκητη», λέει Ο Τ. Οστερμάγερ

«Η Επίδαυρος είναι ανίκητη», λέει Ο Τ. Οστερμάγερ

Μου δείχνει στο i-phone του με ενθουσιασμό φωτογραφίες απ’ το σκηνικό: μια ελαφριά δεξαμενή γεμισμένη με μαύρο νερό -που υποτίθεται πως είναι πετρέλαιο. Πρόκειται για μια συμβολική αντανάκλαση του χρώματος του κεντρικού ήρωα; Θα διατηρεί, όμως, ο Οθέλος του το σκούρο χρώμα του; Το «τρομερό παιδί» του γερμανικού θεάτρου μάς το φυλάει έκπληξη.

Στο πίσω, πάντως, μέρος της δεξαμενής θα προβάλλονται σε βίντεο, που περισσότερο θα παραπέμπουν σε εικαστική εγκατάσταση παρά σε «ορθόδοξο» σκηνικό, μεγεθυσμένα και παραμορφωμένα τα πρόσωπα των ηθοποιών. Οποιος έχει δει πρόπερσι τον «Αμλετ» της «Σάουμπινε» θα αναγνωρίσει ασφαλώς την εκλεκτική συγγένεια μεταξύ των παραστάσεων των δύο σεξπιρικών τραγωδιών. Τουλάχιστον αυτό ο Οστερμάγερ το «προδίδει» από τώρα.

Πριν από τον «Οθέλο», που θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στην Επίδαυρο, ο Γερμανός σκηνοθέτης θα φέρει στην αθηναϊκή «Πειραιώς 260», απ’ τις 24 ώς 27 Ιουνίου, μια ήδη καθιερωμένη παράστασή του: τον «Τζον Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Ιψεν, με τον κορυφαίο Γ. Μπίρμπλιχερ στον ομώνυμο ρόλο.

  • Γιατί επιλέξατε να εισέλθετε στην Επίδαυρο με έναν Σέξπιρ, και δη με τον «Οθέλο»;

«Η απάντησή μου είναι, φοβάμαι, εντελώς μπανάλ. Θέλω τα επόμενα δέκα χρόνια να δουλέψω όλες τις σεξπιρικές τραγωδίες. Ακούγεται βαρετό, κοινότοπο και συντηρητικό. Αλλά την ίδια στιγμή, είναι… βαρετά αληθινό. Ο Σέξπιρ είναι ο καλύτερος δραματουργός. Στον «Οθέλο» πάντως οδηγήθηκα για σύνθετους λόγους».

  • Επαιξε ρόλο ο χώρος, η «ανοικτή» επιδαυρική κλίμακα;

«Φυσικά. Οταν βρίσκεσαι στην Επίδαυρο και παρακολουθείς τον χώρο και την Ορχήστρα, αφουγκράζεσαι την ατμόσφαιρα και την Ιστορία, αυτομάτως θέτεις στον εαυτό σου το ερώτημα «τι μπορώ να κάνω εγώ εδώ;». Ο Γιώργος Λούκος πριν από 4 χρόνια, όταν πρωτοήρθα στην Αθήνα με το σεξπιρικό «Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας», με είχε ρωτήσει τι θα ήθελα να ανεβάσω στην Επίδαυρο. Τότε του είχα απαντήσει πως το μοναδικό πράγμα που θα συνιστούσε μια συναρπαστική νέα πρόταση θα ήταν ο Μπέκετ. Ηθελα να μπει ο Μπέκετ στην Επίδαυρο με το «Περιμένοντας τον Γκοντό». Με πρόλαβε η Ντέμπορα Γουόρνερ με τις «Ευτυχισμένες μέρες». Υπάρχουν 15 έργα που θα μπορούσα να ανεβάσω αυτή τη στιγμή, μεταξύ των οποίων και ο «Οιδίποδας Τύραννος»».

  • Γιατί τον αποφύγατε τότε;

«Ο συνδυασμός Επίδαυρος-αρχαία τραγωδία, αν και καλός, είναι προφανής. Αναζήτησα ένα νέο συσχετισμό, με ένα έργο που να διαθέτει δυνατή αφήγηση, σύγκρουση και γερά σφυρηλατημένους χαρακτήρες, αρετές της ελληνικής τραγωδίας. Αναζήτησα κάτι δυνατό και «μεγάλο» προκειμένου να μπορέσει να σταθεί σε ένα «μεγάλο» χώρο, όπως η Επίδαυρος. Δουλεύοντας τον «Οθέλο» βαθμηδόν τον ερωτεύτηκα. Στη δραματουργία και στη δομή του, το έργο είναι τέλειο. Καλύτερο απ’ τον «Αμλετ». Ο «Αμλετ» έχει περισσότερα επίπεδα και υποκείμενα. Ο «Οθέλος» έχει κέντρο, στο οποίο εστιάζει απόλυτα. Αυτή είναι η δύναμη αλλά και η αδυναμία του».

  • Εχετε ξεκινήσει τις πρόβες, έχετε έτοιμο και το σκηνικό. Χθες ξαναείδατε τον χώρο της Επιδαύρου άδειο. Θα αλλάξετε κάτι; Φαντάζομαι εξαρχής στήθηκε η παράσταση προκειμένου να συνομιλεί με την «ανοικτή» μεγάλη επιδαυρική κλίμακα.

«Απολύτως. Τα τελευταία 4 χρόνια παρακολουθώ συστηματικά παραστάσεις στην Επίδαυρο. Ο λόγος που αρνιόμουν να δουλέψω ο ίδιος στην Επίδαυρο ήταν το μέγεθός της. Ελεγα «υπερβολικά μεγάλη! Υπερβολικά δυνατή! Ο χώρος και όχι η παράσταση είναι το γεγονός»».

  • Σήμερα αυτό έχει αλλάξει;

«Νιώθω δυνατός και έτοιμος. Επιζητώ την πρόκληση του χώρου. Ετσι κι αλλιώς η Επίδαυρος είναι ανίκητη».

  • Δουλέψατε τον «Οθέλο» στη σκηνοθετική γραμμή του «Αμλετ»;

«Εξελίσσω αυτό που ξεκίνησα με τον «Αμλετ», ο οποίος παρουσιάστηκε και σε ανοιχτό χώρο στη Γαλλία. Είμαι, δηλαδή, συνηθισμένος στο να βρίσκω λύσεις ώστε και στις τελευταίες κερκίδες ο θεατής να απολαμβάνει την παράσταση. Γι’ αυτό τον λόγο έχουμε μια βίντεο εγκατάσταση επί σκηνής. Η κάμερα κάνει close up στους ηθοποιούς, ώστε να μπορεί κανείς να τους βλέπει καθαρά από παντού. Η παράσταση έχει πολύ δουλεμένα φώτα και ζωντανή μουσική, που ανήκει στην αφρικανική παράδοση των φιλακούτι».

  • Γιατί αυτό;

«Γιατί όταν ανεβάζεις τον «Οθέλο» αναπόφευκτα αναρωτιέσαι αν θα είναι έγχρωμος…».

  • Ο δικός σας δεν θα είναι μαύρος;

«Δεν θα σας πω. Είναι η έκπληξη».

  • Μας επιφυλάσσετε κι άλλες;

«Ολη η παράσταση είναι μια έκπληξη. Το σκηνικό μας είναι μια πισίνα με μαύρο πετρέλαιο, που όταν «αποσύρεται» εμφανίζεται μια έρημος».

  • Οταν ετοιμάζατε τον «Αμλετ» με είχατε σοκάρει λέγοντας ότι είναι ηλίθιος. Πώς θα περιγράφατε τον Οθέλο;

«Είναι ένα ήρωας που το πρόσωπό του είναι καθρέφτης της καταγωγής του. Δεν μπορεί να τη σβήσει, σε αντίθεση με τον Ιάγο, με τον οποίο ωστόσο έχουν την ίδια καταβολή. Αυτό που μ’ ενδιέφερε, με άλλα λόγια, δουλεύοντας το κείμενο, είναι η βιογραφία του Οθέλου. Ο Οθέλος είναι ένας αριβίστας. Αυτή είναι η αλήθεια της βιογραφίας του. Είναι ένας άνθρωπος που απέκτησε εξουσία, ξεκινώντας σκλάβος. Η κυβερνώσα τάξη, το κατεστημένο τον αποδέχεται λόγω της εξουσίας που αποκτά. Τη στιγμή που δεν τον θέλει άλλο, μπορεί να απαλλαχθεί από την παρουσία του. Κι εγώ προέρχομαι από χαμηλά κοινωνικά στρώματα, φτωχή οικογένεια κι αμόρφωτους γονείς, οι οποίοι δεν ήθελαν να σπουδάσω τίποτα. Είμαι όμως ευτυχής που αυτό δεν το κουβαλάω στο πρόσωπό μου. Μπορώ και το κρύβω. Μπορώ να υποκριθώ ότι κατάγομαι από διανοούμενους. Ο Οθέλος κουβαλά την τάξη του στο χρώμα του προσώπου του. Αυτό ήταν ο καταλύτης στην ανάγνωση του έργου». *

Μ’ ενοχλεί η κρίση μεταξύ Ελλήνων και Γερμανών

  • Βλέπετε διαφορετικά τη γερμανική βοήθεια που θα δοθεί στην Ελλάδα απ’ τους συμπατριώτες σας, οι οποίοι σε ποσοστό 80% δεν θέλουν να «πληρώσουν» τα «σπασμένα των Ελλήνων»;

«Ο,τι συμβαίνει σήμερα πρόκειται για πρόβλημα του συστήματος. Οπότε με ενοχλεί αφάνταστα η τεχνητή κρίση που έχει δημιουργηθεί μεταξύ Ελλήνων και Γερμανών. Η κατάσταση που βιώνουμε οφείλεται στην απελευθέρωση των χρηματιστηρίων στο τέλος της δεκαετίας του ’80, με «πρωτεργάτες» τη Θάτσερ και τον Ρίγκαν. Ετσι μπόρεσαν να κερδοφορήσουν κάποιοι στο χρηματιστήριο. Μιλώ για τον άμεσο αντίκτυπο της επικράτησης της νεοφιλελεύθερης Σχολής του Σικάγου. Αφ’ ότου ο κομμουνισμός κατέρρευσε, οι ΗΠΑ νόμιζαν ότι κυβερνάνε τον κόσμο. Ξέρουμε ποιοι είναι οι ένοχοι. Δεν έπεσε η κρίση απ’ τον ουρανό. Αλλά κάποιος πρέπει να πληρώσει τη «νύφη». Θα την πληρώσουμε όλοι. Η Γερμανία πληρώνει ήδη χρόνια τώρα».

  • Με ποιο τρόπο;

«Η εργατική μας τάξη έχει να δει αύξηση των μισθών της τουλάχιστον δύο δεκαετίες. Ετσι λειτουργεί η Ε.Ε. Επειδή οι μισθοί μας δεν αυξάνονται, μπορούμε να παραμένουμε μια ισχυρή σε εξαγωγές χώρα».

  • Κατηγορείτε τον καπιταλισμό.

«Φυσικά!»

  • Είστε αισιόδοξος για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης;

«Η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μ’ αφορά καθόλου. Διεθνιστής είμαι. Παρακολουθούσα χθες στην τηλεόρασή σας τον Ντανιέλ Κον Μπεντίτ να λέει πόσο σημαντικό είναι για την Ευρώπη να σωθεί η Ελλάδα. Πολιτικολογεί αποσκοπώντας στην επανεκλογή του στο Ευρωκοινοβούλιο. Ωστόσο, αυτό που τόνιζε, με πρόσχημα την Ε.Ε., συνιστά ένα νέο είδος προστατευτισμού. Πριν από λίγα χρόνια λέγανε «πρέπει να σωθεί η Βαυαρία, για τη Γερμανία». Οπως επίσης «πρέπει να σώσουμε την Ανατολική Γερμανία, για τη Γερμανία». Πρόκειται για την παλιά γνώριμη σχολή του εθνικισμού. Το «πρέπει να σωθεί η Ελλάδα για την Ευρώπη» είναι, επίσης, ένα είδος εθνικισμού, ευρωπαϊκού εθνικισμού. Πρέπει να σώσουμε τον κόσμο, και όχι μόνο την Ευρώπη. Πρέπει να απαλλαγούμε μια και καλή από αυτό το ηλίθιο σύστημα των πολιτικών γουρουνιών! Πριν από λίγες ημέρες συσκέφθηκε στην Ουάσιγκτον το G20. Για άλλη μια φορά απέτυχαν να βρουν μια λύση ώστε να μην καταρρεύσουν πάλι αγορές. Αμέσως μετά, βγήκαν και κατηγόρησαν την Ελλάδα ότι είναι το πρόβλημα!»

  • Το θέατρο πού συναντά τη σκληρή αληθινή ζωή; Σε ποιο σημείο τέμνεται η δουλειά της «Σάουμπινε» με όσα συζητάμε;

«Δείτε τον «Μπόρκμαν» μου τον Ιούνιο στην Πειραιώς. Ενας τραπεζίτης χρεοκοπεί και μπαίνει φυλακή. Δεν πιστεύει ότι είναι εγκληματίας. Οταν ο αληθινός έρωτάς του επιστρέφει, τον κατηγορεί ότι την κατέστρεψε, θυσιάζοντας την αγάπη της για το χρήμα. Ανεβάσαμε το έργο προτού ξεσπάσει η οικονομική κρίση. Στη «Σάουμπινε», όμως, εδώ και 10 χρόνια συζητάμε για την παγκόσμια κρίση που προξένησαν τα χρηματιστήρια και οι κερδοσκόποι τους – ό,τι προκάλεσε τον πόλεμο στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, για να μην αναφερθώ στην ισραηλοπαλαιστινιακή σύγκρουση. Φέραμε στη «Σάουμπινε» Ισραηλίτες και Παλαιστινίους και παρουσίασαν δουλειά τους. Πήγαμε στην Τζενίν με δική μας παράσταση. Παρεμβαίνουμε έτσι στην εξωτερική και εγχώρια πολιτική μας. Φέραμε στη «Σάουμπινε» στοχαστές και πολιτικούς, τον Μπουρντιέ, τον Κον Μπεντίτ, τον Γιόσκα Φίσερ -ενώ ήταν υπουργός Εξωτερικών-, τον Αντόνιο Νέγκρι. Κάθε μήνα η πολεμική ανταποκρίτρια του «Spiegel» συζητά μαζί μας. Εχουμε δημιουργήσει ένα ισχυρό δίκτυο εναλλακτικών στοχαστών».

  • Ακολουθείτε με έναν τρόπο τη γερμανική παράδοση του πολιτικού θεάτρου. Οχι με την έννοια του μανιφέστου. Το αντιμετωπίζετε ως χώρο όπου οι ιδεολογίες συναντώνται και συνδιαλέγονται.

«Δεν βγάζω κόκκινες σημαίες στη σκηνή, ούτε διατυπώνω μανιφέστα που γίνονται σλόγκαν. Αλλωστε, οι άνθρωποι που έρχονται στο θέατρο δεν ανήκουν ούτε στη ριζοσπαστική Αριστερά ούτε στην Ακροδεξιά».

  • Μιλάτε για τη «Σάουμπινε» ή γενικά για τις γερμανικές σκηνές;

«Και για τα δύο. Στη «Σάουμπινε» κάνουμε ένα κοινωνιολογικό θέατρο, που περιγράφει και σχολιάζει την πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Στόχος μας είναι να απαντήσουμε στο ερώτημα «τι είναι ένα ανθρώπινο ον στην παρούσα συγκυρία;»»

  • Για να πετύχετε τον στόχο σας, ενώ ανεβάζετε κλασικά έργα και διατηρείτε στο ακέραιο το κείμενο, «αναποδογυρίζετε» καταστάσεις και αποφορτίζετε συναισθήματα, δρώντας υπογείως «διαβρωτικά»;

«Ανήκω στη γενιά που άρχισε να βλέπει θέατρο όταν η σκηνική αποδόμηση στη Γερμανία ήταν στο αποκορύφωμά της. Οι σκηνοθέτες αποδομούσαν και κατέστρεφαν τα πάντα. Οταν στέκεσαι επάνω στα συντρίμμια δεν μπορείς να δημιουργείς ακόμα περισσότερα. Πρέπει να ενεργείς με τον τρόπο που δουλεύετε στην Ακρόπολη, εξετάζοντας μία-μία τις πέτρες, συνδέοντάς τες και αναστηλώνοντας το οικοδόμημα προκειμένου να ανακαλύψεις το νέο που θα προκύψει. Αυτό θέλω να κάνω κι εγώ στο θέατρο».

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s