Δημήτρης Δημητριάδης: Δεν είμαι ενταγμένος σε καμιά ομάδα

Posted: Ιανουαρίου 17, 2010 in Δημητριάδης Δημήτρης
  • Ο Δημήτρης Δημητριάδης τιμάται ως συγγραφέας της χρονιάς 2009 – 2010 από το θέατρο Oντεόν του Παρισιού
  • Της Βανεσσας Θεοδωροπουλου, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Kυριακή, 17 Iανoυαρίου 2010

«Αυτός ο άνθρωπος άναψε ένα βράδυ όλα τα φώτα του μυαλού του και έφτιαξε μιαν έκρηξη, που θα μπορούσε να είναι και δική μας, αν είχαμε περισσότερη τόλμη – δίχως εντόσθια στο κεφάλι και εγκεφαλικά κύτταρα στην κοιλιά». Μ’ αυτά τα λόγια προλόγιζε ο Δημήτρης Μαρωνίτης το 1980 την δεύτερη επανέκδοση του «Πεθαίνω σα χώρα» του Δημήτρη Δημητριάδη από τις εκδόσεις Αγρα (περ. Ausblicke, Απρίλιος, 1978, εκδ. Λέσχη, 1979). Το κείμενο, χειμαρρώδες, σύντομο αλλά εκρηκτικό, «ζωτικά» βέβηλο, κάνει θόρυβο. Ο τριαντατετράχρονος τότε μεταφραστής του Μορίς Μπλανσό και του Ζορζ Μπατάιγ είχε ακτινογραφήσει τις πιο μύχιες πτυχές μιας φανταστικής συλλογικής συνείδησης σε παράκρουση, μιας πατρίδας σε αποσύνθεση, που ηχούσε, παραδόξως, εκκωφαντικά οικεία στη μεταχουντική Ελλάδα. Ο ενθουσιασμός όμως θα δώσει τη θέση του σιγά σιγά στην αμηχανία, έπειτα στην «εχθρότητα» και εν τέλει στην περιθωριοποίηση ενός συγγραφέα που αρνείται να ενταχθεί σε οποιονδήποτε φιλολογικό κανόνα.

Μετά την «καταστροφική», όπως την αποκαλεί ο ίδιος, υποδοχή των τριών «υποδειγματικών» παραστάσεων του Θεάτρου του Νότου (1995 – 2000), το όνομα του Δημήτρη Δημητριάδη θα απασχολήσει και πάλι την ελληνική θεατρική επικαιρότητα μόλις πριν από δυόμισι χρόνια χάρη στο Φεστιβάλ Αθηνών και την παράσταση του Μιχαήλ Μαρμαρινού («Πεθαίνω σα χώρα»). Αυτή η παράσταση επελέγη από τον Ολιβιέ Πυ, διευθυντή του θεάτρου Οντεόν του Παρισιού, για να εγκαινιάσει αρχές Νοέμβρη ένα σημαντικό αφιέρωμα στο έργο του Ελληνα συγγραφέα μαζί με δύο ακόμα παραστάσεις: τη Ζάλη των ζώων πριν από τη σφαγή (2000) σε σκηνοθεσία Caterina Gozzi (27/01 – 20/2/2010) κι ενός ανέκδοτου στην Ελλάδα θεατρικού έργου του Δημητριάδη, με τίτλο Ο κυκλισμός του τετραγώνου (γαλλ. μτφρ. Κλωντίν Γκαλεά, Δήμητρα Κονδυλάκη) από τον Giorgio Barberio Corsetti τον Μάη 2010. Συναντήσαμε τον Δημήτρη Δημητριάδη στο Παρίσι λίγες μέρες μετά την επιτυχημένη πρεμιέρα του «Πεθαίνω σα χώρα».

Για μένα το γράψιμο είναι ζωτική ανάγκη

– Το πρώτο σας ολοκληρωμένο θεατρικό έργο ανεβαίνει στο Παρίσι λίγο μετά τον Μάη του ’68, από έναν από τους σημαντικότερους σήμερα θεατρικούς σκηνοθέτες της Γαλλίας, τον Πατρίς Σερό. Φέτος, το Οντεόν σας επιλέγει ως τον τιμώμενο συγγραφέα της σεζόν 2009 – 2010 και ανεβάζει τρία έργα σας. Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη Γαλλία;

– Εφυγα από τη Θεσσαλονίκη για σπουδές το 1963 με προορισμό τις Βρυξέλλες, χάρη σε μια υποτροφία. Εμεινα εκεί πέντε χρόνια και στη συνέχεια εγκαταστάθηκα για τρία χρόνια στο Παρίσι. Η Τιμή της ανταρσίας στην μαύρη αγορά γεννήθηκε ως εργασία της σχολής. Επρεπε να γράψουμε ένα έργο με αποσπάσματα από τον Σαίξπηρ. Στο έργο μου, τα αποσπάσματα τα κάνει πρόβα μια ομάδα φοιτητών η οποία επιχορηγείται από το καθεστώς που είναι μια βασιλεία. Εστειλα το κείμενο στον Σερό, ο οποίος τότε ήταν ανερχόμενος σκηνοθέτης. Οταν αποφάσισε να το ανεβάσει συνέπεσαν τα γεγονότα του Μαΐου. Πολλά ντοκουμέντα από τις διαδηλώσεις μπήκαν στην παράσταση η οποία και συνδέθηκε με τα γεγονότα…

– Επιστρέφοντας στην Ελλάδα γράφετε το «Πεθαίνω σα χώρα»…

– Οχι αμέσως, αρκετά μετά. Επιστρέφω το 1971 και μέχρι το 1978 δεν έγραψα απολύτως τίποτα, μετέφραζα, έκανα το στρατιωτικό μου. Τελειώνοντας το στρατιωτικό μου, ήμουν στο μηδέν. Βίωσα μια κατάσταση ερήμωσης, αισθανόμουν εντελώς μόνος μου, δεν είχα κανένα σημείο αναφοράς, κανέναν συνομιλητή στο περιβάλλον μου. Για πολλά χρόνια συνέχισα μόνος και το μόνο πράγμα που είχα ως διέξοδο ήταν η μετάφραση κειμένων των Μπλανσό, Μπατάιγ, Ζενέ. Είχε τεράστια σημασία για μένα διότι ήταν μια συνέχεια αυτού που ήμουν στο Παρίσι, αλλά σε μοναχικό επίπεδο. Εκτοτε έχουν αλλάξει πολλά πράγματα διότι συνάντησα και γνώρισα πάρα πολλούς ανθρώπους που ενδιαφέρονται στην Ελλάδα για ζητήματα που με απασχολούσαν κι εμένα τότε. Παραμένουν μία μειονότητα, μία μικρή ομάδα. Αλλά υπάρχουν, ενώ τότε δεν υπήρχαν, αυτή η παρουσία ήταν απούσα.

– Παρ’ όλα αυτά δεν σταματήσατε να γράφετε.

– Για μένα η λογοτεχνία, το γράψιμο είναι μια ζωτική ανάγκη. Θα ήταν σαν να σταματούσα να τρώω ή να κοιμάμαι. Ο,τι έγραψα μέχρι στιγμής το έκανα χωρίς καμία εξωτερική υποστήριξη. Σιγά σιγά αρχές της δεκαετίας του ’80, και μέσα κι από τη συνεργασία μου με τις εκδόσεις Αγρα άρχισε μια σταδιακή συναναστροφή με άλλους. Αλλά ποτέ, μέχρι και σήμερα, δεν έχω ενταχθεί σε καμία κοινότητα, σε καμία ομάδα, σε κανένα σύνολο που να με αναγνωρίζει. Από τη μια δεν χρειαζόμουν ιδιαίτερα την αναγνώριση κι από την άλλη το αισθανόμουνα σαν έλλειψη. Δεν έχω μπει στον «κανόνα», είμαι εντελώς «ακανόνιστος», ούτε το θέλω ούτε η δουλειά μου το απαιτεί.

– Πιστεύετε ότι η Γαλλία είναι πιο ανοιχτή να δεχθεί το έργο σας;

– Το έργο «Η ζάλη των ζώων πριν τη σφαγή», πρωτοπαρουσιάστηκε στην Ελλάδα. Κι όμως, η παράσταση που έγινε στο θέατρο Αμόρε από τον Χουβαρδά το 2000 ήταν μια καταστροφή. Γράφτηκαν τα χειρότερα, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν τόσο οι θεατές ώστε η παράσταση να παίζεται μπροστά σε πάρα πολύ λίγους θεατές και κάποιες φορές χωρίς καθόλου κοινό. Η υποδοχή του ίδιου έργου εδώ είναι ακριβώς αντίθετη, μιλάμε για δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους.

– Στο έργο σας καταπιάνεστε με κεντρικές μορφές της ελληνικής μυθολογίας όπως ο Οδυσσέας ή ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος. Ποια είναι η σχέση σας με την ελληνική παράδοση;

– Επιστρέφω σε μια παράδοση η οποία είναι αλλά και θεωρείται τελειωμένη, κλειστή, για να την «τρυπήσω», ανακατατάσσοντας τα συστατικά της. Η παράδοση είναι για μένα υλικό για ανακατασκευή και δημιουργία, όταν για άλλους λειτουργεί σαν άλλοθι, σαν «πανοπλία», μια βιτρίνα πίσω από την οποία κρύβονται για να αποκτήσουν αξία. Η προσέγγισή μου ενοχλεί διότι μπορεί να θεωρηθεί από αυτούς τους ίδιους ανθελληνική, αντεθνική. Η Αρχή της ζωής υβρίστηκε διότι θίγει έναν άγιο της ελληνικής ιστορίας. Τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Το ζήτημα της παράδοσης είναι ένα ζήτημα που με έχει απασχολήσει πάρα πολύ. Οι μύθοι έχει νόημα να χρησιμοποιούνται για να μιλήσουμε για το παρόν μας, κάθε συγγραφέας έχει το δικαίωμα να πάρει τον μύθο του Οιδίποδα και να κάνει ό,τι θέλει, να πει αυτό που θέλει ο ίδιος. Κάποιοι όμως θεωρούν ότι ο Οιδίπους έχει τελειώσει, ό,τι είχε να πει το είπε. Πρόκειται για δύο θέσεις εντελώς αντίθετες, δύο αγεφύρωτες όχθες.

Eρωτήματα

– Πέρα από τους ήρωες, στο έργο σας θέτετε ζητήματα όπως η μοίρα, η γραφή της ιστορίας ή το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης.

– Μια από τις αποστολές του θεάτρου είναι εφόσον έχει μπροστά του μια σύναξη ανθρώπων, μια ομήγυρη, να του θέτει αυτά τα ζητήματα, τα οποία δεν τίθενται από κανένα άλλο μέσο. Από τη στιγμή που τοποθετεί επί σκηνής ζωντανούς ανθρώπους, θέτει αυτόματα τα βασικά ζητήματα της ζωής. Το υπαρξιακό στοιχείο, η κατάσταση του «ζώντος» απασχολεί βέβαια και τη φιλοσοφική σκέψη, το θέατρο όμως έχει την ιδιαιτερότητα ότι δεν θέτει μόνο ζητήματα και ερωτήματα, παράγει και σκέψη το ίδιο. Οι τραγωδίες θεωρούνται στοχαστικά κείμενα, περιέχουν και σκέψη, σκέψεις φιλοσοφικές.

– Οπως και η έννοιες του ιερού και του βέβηλου, της υπέρβασης, που μοιάζουν να σας απασχολούν εξίσου.

– Η ίδια η σχέση μου με το βέβηλο είναι μια μορφή θρησκευτικότητας. Πρόκειται όμως για μια αποφατική θεολογία, για μια θεολογία που ξεκινάει με αρνητικούς όρους: δεν υπάρχει, δεν είναι, δεν γίνεται… Δεν πιστεύω ότι θεολογώ. Ανθρωπολογώ. Αν υπάρχει κάτι θεϊκό, αν υπάρχει Θεός, είναι σχετικός με την ανθρώπινη φύση κι όχι ένας έξωθεν Δημιουργός, ένα δόγμα ή ένα σύστημα. Πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι δημιουργός του Θεού και όχι το αντίθετο. Η πίστη στο αντίθετο έχει λειτουργήσει αντιανθρώπινα, έχει πολύ σοβαρές συνέπειες διότι μας έχει καθυστερήσει στην ανθρώπινη γνώση. Θέτουμε περισσότερα ζητήματα θεογνωσίας παρά ανθρωπογνωσίας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s