Γιάννης Χουβαρδάς: Βλέπω γύρω μου τον μηδενισμό του θείου Βάνια

Posted: Δεκέμβριος 5, 2009 in Χουβαρδάς Γιάννης
  • Θα μπορούσες να πεις: «Τι τυχερός άνθρωπος». Είναι διευθυντής του Εθνικού. Εχει πια στη διάθεσή του το κτίριο του Τσίλερ, που σε εμπνέει για δουλειά και μόνο που το βλέπεις πανέμορφο, κομψό και απαστράπτον.

Σκηνοθετεί στην κεντρική, ιστορική σκηνή του τον δεύτερο Τσέχοφ της ζωης του (μετά τις «Τρεις αδελφές» του 1994) έχοντας στη διάθεσή του έναν εξαιρετικό θίασο (Χατζόπουλο, Σκουλά, Καραζήση, Λυμπεροπούλου, Βακούση, Πουλοπούλου) και διάθεση για ανατροπές. Κι, όμως, ο Γιάννης Χουβαρδάς λίγες μέρες πριν από την πρεμιέρα του «Θείου Βάνια» (18 Δεκεμβρίου), που θα είναι τα πραγματικά θεατρικά εγκαίνια του Τσίλερ, μετά το «Πουθενά» του Παπαϊωάννου, δεν φαίνεται και τόσο ανέμελος. Εχει και το δήθεν αδρά επιχορηγούμενο Εθνικό οικονομικά προβλήματα, που δεν τον αφήνουν να σχεδιάσει με σιγουριά τη συνέχεια του σημαντικού, ανανεωτικού έργου, που ανέλαβε το 2007. Αλλά ας ξεκινήσουμε από τον Τσέχοφ, που δεν ήταν, τόσα χρόνια στο θέατρο, στις προτεραιότητές του. Το παραδέχεται. «Δεν είναι σχέση ζωής, αλλά είναι ένας συγγραφέας που πάντα με απασχολούσε».

  • Θυμάστε κάποια παράσταση που σας άρεσε ιδιαίτερα;

«Τον «Ίβάνοφ» του Πέτερ Τσάντεκ, που είχε ανέβει μέσα σε έναν τελείως άδειο χώρο. Ηταν, μάλιστα, η πρώτη φορά που είδα μετωπικό παίξιμο -αργότερα έγινε και λίγο μόδα. Ολος ο θίασος παρατεταγμένος σε καρέκλες μπροστά στη σκηνή. Καλές παραστάσεις ήταν και του Λιουμπίμοφ με τη Δανδουλάκη («Βυσσινόκηπος» και «Γλάρος») και ο «Γλάρος» του Μαστοράκη στο «Κεφαλληνίας»».

  • Γιατί διαλέξατε τον «Θείο Βάνια» για να επιστρέψετε στον Τσέχοφ;

«Είναι ένα έργο που με ενδιέφερε από καιρό γιατί έχει τρομαχτικές αναλογίες με την εποχή μας. Πέρα από το οικολογικό μήνυμα, υπάρχει η αίσθηση στο έργο του «ή τώρα ή ποτέ». Σε όλα τα επίπεδα. Και, βέβαια, το ενδιαφέρον είναι ότι όλοι ζουν στο έργο την τελευταία τους ευκαιρία και τη χάνουν».

  • Να εξηγήσετε λίγο τις αναλογίες με το σήμερα; Τότε, τέλος 19ου αιώνα, η Ρωσία περίμενε μια αλλαγή, μια επανάσταση. Σήμερα τι περιμένουμε;

«Δεν πιστεύω ότι οι άνθρωποι περιμένουν μια επανάσταση, ούτε στην εποχή του Βάνια ούτε σήμερα. Η αντιστοιχία του σήμερα με το τότε είναι ότι ζούμε για πρώτη φορά, από τη γενιά τη δικιά μου και μετά, μια τόσο βαθιά και πολύπλευρη κρίση. Το μόνο που βλέπω γύρω μου είναι μια διάχυτη αίσθηση απογοήτευσης και μηδενισμού -όπως ακριβώς και στον «Θείο Βάνια»- με κάποιες νησίδες αυτοκαταστροφικότητας ή και καταστροφικότητας, που επίσης υπάρχουν στο έργο, αλλά και μια οικονομική αγωνία, που στον Τσέχοφ υπάρχει ελάχιστα. Μια άλλου είδους αγωνία, καθαρά υπαρξιακή, υπάρχει. Αυτοί οι άνθρωποι ασφυκτιούν και μαραίνονται, σαν φυτά που κανείς δεν μπορεί να φροντίσει απ’ έξω αλλά ούτε και τα ίδια μπορούν να ανατροφοδοτηθούν και, επομένως, κάποια στιγμή θα σβήσουν. Για να επιτείνω το αίσθημα του αδιεξόδου, έχω εγκλωβίσει τα πρόσωπα μέσα σε ένα χώρο από τον οποίο δεν μπορούν να βγουν. Υπάρχει πόρτα, αλλά κανείς δεν φεύγει. Είναι σαν να υπάρχει ένας δεύτερος κόσμος, αλλά κανένας δεν τον παίρνει υπόψη του».

  • Εσείς, ως καλλιτέχνης, νιώθετε επίσης ότι η κοινωνία μας μαραίνεται και σβήνει;

«Πολύ έντονα. Βέβαια, πλησιάζω τα εξήντα, μπορεί να οφείλεται και σ’ αυτό. Αλλά και στους νέους ανθρώπους δεν βλέπω αυτή την ενέργεια την οραματιστική που έβλεπα στη δεκαετία του ’60, του ’70, του ’80 ακόμα. Βλέπω μια διάθεση αποδόμησης, μια διάθεση να ξύσουμε και να κατεδαφίσουμε γύρω γύρω τα θεμέλια -δηλαδή, δεν τα γκρεμίζουμε τελείως- κι ό,τι ήθελε προκύψει. Δεν βλέπω το «παλεύουμε γι’ αυτό» ή «οραματιζόμαστε εκείνο». Αλλά το θεωρώ πολύ φυσιολογικό, γιατί ο κόσμος που κληρονόμησαν βασίστηκε εντελώς πάνω σε υλιστικά αγαθά. Σε τίποτα άλλο».

Μαρία Σκουλά (η ωραία Ελένα) και Νίκος Χατζόπουλος (ο ερωτευμένος Βάνιας) σε μια σκηνή της παράστασης

Μαρία Σκουλά (η ωραία Ελένα) και Νίκος Χατζόπουλος (ο ερωτευμένος Βάνιας) σε μια σκηνή της παράστασης

  • Αυτό το «θα δουλεύουμε» και «θα αναπαυτούμε», που λέει στο τέλος του έργου η Σόνια στον θείο Βάνια, δεν είναι κάτι, δεν δείχνει, ίσως, ένα δρόμο;

«Είναι παρηγοριά στον άρρωστο. Ο Βάνιας και η Σόνια μένουν στο κτήμα για να θαφτούνε. Είναι ένα έργο πάρα πολύ στενάχωρο και το θέμα είναι πώς το διαχειρίζεται κανείς για να μη γίνει επί τούτου στενάχωρο».

  • Εσείς, άλλωστε, με το πολύ συναίσθημα δεν έχετε καλές σχέσεις ως σκηνοθέτης. Πώς θα το δείξετε, λοιπόν, αυτό το «στενάχωρο» συναίσθημα;

«Τα τελευταία χρόνια έχει λίγο αμβλυνθεί η αντίστασή μου στο συναίσθημα -και στη ζωή και στη δουλειά. Κι εδώ πρόκειται για ένα έργο, που αν του αντισταθείς πολύ δεν θα κάνεις καλό ούτε στην παράσταση ούτε στον εαυτό σου. Εχω αφήσει σε μεγάλο βαθμό ελεύθερους τους ηθοποιούς -που τους διάλεξα επιμελώς- όχι τόσο για να ανακαλύψουμε μαζί τον πυρήνα του έργου, που είναι σχετικά εύκολο, αλλά για να τον αναδείξουμε και να τον διαχειριστούμε έτσι ώστε να μη βγει ένα καταθλιπτικό, αδιέξοδο πράγμα, που δεν σε τραβάει να το δεις. Ομολογώ ότι είναι δύσκολο. Αλλά δεν θέλω να συμπεράνετε ότι η παράσταση είναι εντελώς απαισιόδοξη. Εχει και χιούμορ και κάποιες ενέσεις από μουσικές».

  • Δεν τραγουδάνε φαντάζομαι οι ήρωες;

«Ναι. Ολοι. Στην αρχή η παράστασή μου πήγαινε προς ένα ιδιότυπο μιούζικαλ, αλλά δεν βγήκε τελικά. Ετσι η χρήση των τραγουδιών είναι περιορισμένη. Αυτούς τους ανθρώπους που ζουν όλοι μαζί σε ένα χώρο, υπάρχουν κάποια πράγματα που τους ενώνουν. Ενα από αυτά είναι και η μουσική. Συμβαίνει, λοιπόν, σε δυο τρεις περιπτώσεις να τραγουδήσουν γαλλικά τραγούδια… Καλύτερα, όμως, να μην τα αποκαλύψω». *

info:Μετάφραση Χρύσας Προκοπάκη, Σκηνικά-κοστούμια Herbert Murauer, φωτισμοί Λευτέρη Παυλόπουλου.

Διανομή: Μάνος Βακούσης (Σερεμπριακόφ), Μαρία Σκουλά (Ελένα), Αλκηστις Πουλοπούλου (Σόνια), Μάγια Λυμπεροπούλου (Μαρία Βασίλιεβνα), Νίκος Χατζόπουλος (Βάνιας), Ακύλας Καραζήσης (Αστροφ), Μάνος Σταλάκης (Τελιέγκιν), Γιάννης Βογιατζής (Μαρίνα), Γιάννης Τσεμπερλίδης (Εργάτης)

Ο θείος Γιαννάκης και η γκρίνια του

Ολα τα πρόσωπα του έργου είναι σαν «πουλιά με κομμένες φτερούγες». Ετσι τα χαρακτηρίζει ο Γιάννης Χουβαρδάς. Ας περιοριστούμε στα δύο κεντρικά, τον Θείο Βάνια, που τον υποδύεται ο Νίκος Χατζόπουλος, και τη Σόνια, για την οποία ο σκηνοθέτης έκανε και μια επιλογή-έκπληξη. Την πολύ ταλαντούχα νέα ηθοποιό Αλκηστι Πουλοπούλου, που έγινε πρόσφατα σύζυγός του. «Εχει σημασία να πούμε ότι στα ρωσικά ο θείος Βάνιας είναι όχι ο θείος Γιάννης (Ιβάν), αλλά ο θείος Γιαννάκης. Είναι ο θείος μας -εγώ ξέρω τέτοιο θείο- που έχει μείνει για πάντα παιδί. Δεν έκανε τίποτα στη ζωή του, δεν ήταν αρκετά ικανός. Και αντί να παραδεχτεί πόσο λειψός είναι, προβάλλει την ανικανότητά του πάνω στον Σερεμπριακόφ», λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς.

  • Ναι, αλλά είναι ο μόνος από την οικογένεια που βλέπει καθαρά, ξεσπάει, αντιδρά.

«Ναι, αλλά είναι μια …γκρίνια, μια φωνή ένρινη, όχι ανοιχτή. Δεν είναι μια φωνή διαμαρτυρίας που έχει να προτείνει κάτι και μετά να τα παρατήσει όλα και να φύγει».

  • Δεν τον συμπαθείτε τον Βάνια.

«Τον συμπαθώ, αλλά δεν θέλω να τον συμπαθήσω παρά πάνω απ’ όσο συμπαθεί ο ίδιος τον εαυτό του. Κανένας από αυτούς τους ανθρώπους δεν συμπαθεί τον εαυτό του -ίσως μόνο η Σόνια. Αν τον συμπαθούσαν, θα φρόντιζαν να τον δουν κατάματα στον καθρέφτη και να πουν: «Αν δεν το παραδεχτείς τώρα, θα σου μείνει κουσούρι σε όλη σου τη ζωή»».

  • Και η Σόνια σας, που την παίζει ένα τόσο όμορφο κορίτσι;

«Για μένα η Σόνια δεν είναι άσχημη, ασήμαντη, αλλά μια πολύ φυσιολογική κοπέλα, που θα μπορούσες να την πεις και όμορφη. Από δική της αυθυποβολή βλέπει τον εαυτό της άσχημο, γιατί δεν μπορεί να πιστέψει ότι ο άνδρας με τον οποίο είναι ερωτευμένη (ο Αστροφ) δεν την θέλει επειδή έχει προβλήματα, δεν θέλει να δεσμευτεί και, γεμάτος συμπλέγματα, πιστεύει ότι δεν την αξίζει».

  • Διαλέξατε για έναν τόσο δύσκολο ρόλο μια άπειρη ηθοποιό, που επιπλέον είναι και σύζυγός σας. Τι είδατε επάνω της που σας έκανε να ρισκάρετε τα σχόλια;

«Τη διάλεξα γιατί την πιστεύω γενικά ως ηθοποιό και θεωρώ ότι μπορεί να δώσει μια άλλη διάσταση στη Σόνια. Είναι ένας κόντρα ρόλος γι’ αυτή, που θα την αναγκάσει να αναμετρηθεί με δυνάμεις που δεν της είναι εύκολες. Είναι όμορφη και παίζει μια κοπέλα, που θεωρεί τον εαυτό της άσχημο, άρα πρέπει στην ερμηνεία της να υπάρχει και ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό. Η Σόνια, επιπλέον, πολλά αισθάνεται και βιώνει αλλά λίγα λέει, άλλη μια χρήσιμη εκπαιδευτική διαδικασία για έναν ηθοποιό».

Ναι, έχουμε έλλειμμα, αλλά φταίει η πολιτεία

  • Οποιος ξεπερνάει τον προϋπολογισμό του θα τιμωρείται, είπε σε συνέντευξή του στην «Κ.Ε.» ο Παύλος Γερουλάνος. Εσείς έχετε έλλειμμα;

«Εχουμε, είναι γνωστό εδώ κι ένα χρόνο, το έχω στείλει εμπεριστατωμένα στις εκάστοτε ηγεσίες του ΥΠΠΟ και είναι απολύτως αιτιολογημένο. Πρώτα πρώτα έγιναν περικοπές 10% στην τακτική επιχορήγηση, δηλαδή γύρω στις 830.000 ευρώ αλλά και μια άλλη, περίεργη, που ακόμα δεν την έχω καταλάβει. Σύνολο: Πάνω από 900.000. Δεύτερον: κόπηκαν τα κονδύλια από τον ειδικό λογαριασμό, κατά μέσο όρο 1,5 εκατ. ευρώ, και ποτέ δεν ενσωματώθηκαν, παρά τις διαβεβαιώσεις, στην τακτική επιχορήγηση. Πόσο μας κάνουν όλ’ αυτά; Γύρω στα 2,4 εκατ. ευρώ. Βάλτε και τα υπέρογκα έξοδα του «Τσίλερ», γύρω στα 700.000 το χρόνο (ΔΕΚΟ, καθαρισμός, φύλαξη, ασφάλιση) που κανένας δεν φρόντισε να συνυπολογίσει στον τακτικό προϋπολογισμό. Επρεπε, λοιπόν, στη νέα χρονιά να είχαμε όχι απλώς αύξηση, αλλά σοβαρή αύξηση. Επιπλέον η προηγούμενη ηγεσία είχε υπογράψει λίγο πριν φύγει ένα κονδύλι 1,2 εκατ. που, δυστυχώς, κυκλοφορεί μεταξύ διαφόρων υπουργείων. Εάν το εισπράξουμε πιστεύω ότι, και με τα καλά έσοδα από το «Πουθενά» και το «Τρίτο Στεφάνι», θα το κλείσουμε το έλλειμμα».

  • Αυτό ήταν; Θα είναι όλα καλά κι άγια στο Εθνικό;

«Κάθε άλλο. Αυτό που πάντα ζητάω είναι να καθίσουμε με την ηγεσία του ΥΠΠΟ και να δούμε ακριβώς τι Εθνικό θέλουμε. Εάν θέλουμε ένα Εθνικό αναπτυξιακό, ο προϋπολογισμός που έχει αυτή τη στιγμή δεν φτάνει. Αν, όμως, πούμε ότι δεν μπορούμε να το έχουμε στη φάση αυτή, να δούμε ποια είναι τα εντελώς ανελαστικά έξοδά του και αν η πολιτεία μπορεί να το συντηρήσει. Αυτή η ιστορία, που συμβαίνει εδώ και κάμποσο διάστημα, να είναι το Εθνικό μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, να ζητάει συνέχεια και να μην παίρνει, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Εγώ προσωπικά δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι. Το έχω δηλώσει επανειλημμένα. Αν ήξερα ακριβώς τι Εθνικό μπορούμε να έχουμε, θα αποφάσιζα υπεύθυνα «ναι, μπορώ εγώ να το κάνω αυτό» ή «όχι, δεν μπορώ, βάλτε κάποιον άλλο»».

  • Φέτος το ρεπερτόριο στην Κεντρική Σκηνή, μαζί και ο Τσέχοφ σας, είναι κλασικό μεν αλλά με νέες και τολμηρές σκηνοθετικές επιλογές. Δηλαδή Μολιέρος, αλλά με Χειλάκη. Ιψεν αλλά με Νορβηγό σκηνοθέτη. Είναι ένας τρόπος να κρατηθούν ισορροπίες;

«Ηθελα οι παραστάσεις της πρώτης χρονιάς στο «Τσίλερ», εκτός από το «Πουθενά», να είναι με γνωστά έργα του κλασικού ρεπερτορίου για να τιμήσουμε τη θεατρική πλευρά της σκηνής. Πιστεύω, όμως, ότι και οι τρεις παραστάσεις κάνουν μια πολύ καλή «ακροβασία» -με την καλή έννοια. Πατάνε με το ένα πόδι στο κλασικό θέατρο και με το άλλο στο ανανεωτικό, χωρίς πιστεύω να προκαλέσουν».

  • Η κεντρική σκηνή αντέχει θεατρικά τα πάντα; Η εμπειρία σας από το εξωτερικό τι δείχνει; Δεν ανεβάζετε τις μοντέρνες σας όπερες σε… βιομηχανικούς χώρους.

«Είναι πια μέσα στη θεατρική γλώσσα αυτές οι παλιές ιταλικές σκηνές να αφομοιώνονται, να αξιοποιούνται αλλά και ταυτόχρονα να βρίσκονται σ’ ένα ζωηρό διάλογο με το σύγχρονο θέατρο».

  • Για το υπόλοιπο κτήριο τι σχεδιάζετε;

«Θα ήθελα πολύ να είχα τις δυνατότητες και το χρόνο να το αξιοποιήσω αυτό το υπέροχο κτήριο. Να ξαναζωντανέψει, να αποκτήσει τη δική του νέα ιστορία και παράδοση. Γιατί -κακά τα ψέματα- η συνέχεια με την παλιά παράδοση του Εθνικού έχει κοπεί. Οχι μόνο λόγω των χρόνων, που έμεινε κλειστό, αλλά και λόγω της ζωής. Η ίδια η τέχνη του θεάτρου άλλαξε. Το μεγάλο μου, όμως, πρόβλημα είναι το Ρεξ, που καταρρέει. Μηχανολογικά είναι σε άθλια κατάσταση. Κάνω έκκληση να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ ή στις δημόσιες επενδύσεις, ώστε να ανακαινισθεί. Κι ας χρειαστεί να κλείσει για λίγο».

  • Της ΒΕΝΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 5 Δεκεμβρίου 2009
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s