Νιώθω ατελής στη χώρα μου, πώς να πάω στο εξωτερικό;

Posted: Οκτώβριος 30, 2009 in Βογιατζής Λευτέρης

 

Ερωτευμένος με τον Χάουαρντ Μπάρκερ -στη δραματουργία του οποίου είναι βουτηγμένος μήνες τώρα. Πελαγωμένος με το ανολοκλήρωτο «εργοτάξιο» του ανακαινισμένου Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων, όπου καλείται να κάνει αύριο πρεμιέρα με το «Υστατο σήμερα» («The dying of Today») του Βρετανού δραματουργού.

Ο Λευτέρης Βογιατζής, ένα χρόνο απών από τη σκηνή, επιστρέφει ως αγνώστων στοιχείων πελάτης. Το «Υστατο σήμερα» τον θέλει να εισέρχεται σε ένα κουρείο παλαιού τύπου για να κουρευτεί. Στην πραγματικότητα, για να προκαταβάλει τον κουρέα-Δημήτρη Ημελλο για τις δυσοίωνες ειδήσεις που γνωρίζει.

Ο τελειομανής σκηνοθέτης και ηθοποιός έχει πάρει μια αδιανόητη για τους συνήθεις χρόνους και τα ειωθώτα του φόρα. Αρχές του 2010 σκοπεύει να ανεβάσει, μετά τον Μπάρκερ, το «Θερμοκήπιο» του Χάρολντ Πίντερ. Το καλοκαίρι, αν δεν ενδώσει τελικά στις φεστιβαλικές πιέσεις για μια αρχαία τραγωδία, θα καταπιαστεί με τον πρώτο Δημήτρη Δημητριάδη της καριέρας του: τον «Τόκο».

Για την ώρα, τα σύνεργα του κουρείου έχουν περικυκλώσει τη σκηνή του θεάτρου. Πινέλα, ξυραφάκια, σαπουνάκια, κολόνιες, αποκόμματα εφημερίδων, ψάθινα καπελάκια, συνθέτουν ένα σύμπαν ατμοσφαιρικό, άχρονο, υπερρεαλιστικό. Τα σύνεργα του μπαρμπέρικου σε προϋπαντούν σαν εικαστική εγκατάσταση ήδη από την είσοδο. Στο κέντρο της σκηνής, υπερυψωμένη βρίσκεται μια βαριά καρέκλα κουρείου με δύο «χεράκια». Στο ένα βρίσκεται ο καθρέφτης, στο άλλο «κάθεται» μια λευκή λεκάνη. Τα πάντα είναι σκονισμένα.

«Τον Μπάρκερ τον ήξερα χρόνια», μας λέει ο Βογιατζής στο νέο καμαρίνι του, που βλέπει στο κηπάκι, προέκταση του νέου φουαγέ πίσω από το παλιό μπαρ. «Από το ’83 και μετά ονομάζει ο ίδιος τη συγγραφική παραγωγή του «θέατρο της καταστροφής». Ο Μπάρκερ ξαναδίνει απόλυτη σημασία στο θέμα «λόγος στο θέατρο». Με τη διαφορά ότι αυτός ο λόγος -είτε είναι ποιητικός είτε σπαράγματα- περιέχει κυριολεκτικά τη δράση. Ο λόγος του είναι δαιμονικός. «Τρυπάει». Τα πρόσωπα παλεύουν για να μιλήσουνε».

Η δυσκολία, η πρόκληση στον Μπάρκερ είναι δηλαδή, η γλώσσα του;

«Το ότι όλα είναι τόσο πυκνά. Περιέχουν πολλές πλευρές ταυτόχρονα. Φτάνει το έργο να είναι σαν θεώρημα. Θα έλεγε κανείς ότι είναι ένα εγκεφαλικό δημιούργημα, αν δεν κινδύνευε να παρεξηγήσει τη ματιά του συγγραφέα. Γιατί αυτή η εγκεφαλικότητα είναι η ζωντάνιά του. Υπάρχουν φράσεις που είναι διφορούμενες στην ερμηνεία τους. Ετσι κι αλλιώς, διφορούμενος είναι ο καθένα μας. Ρέπεις και προς τα εδώ και προς τα εκεί. Αλλο τι νομίζεις, άλλο τι πραγματικά είσαι».

Σ’ αυτή τη διφορούμενη ατμόσφαιρα, ο πελάτης του κουρείου δεν καταφθάνει σ’ αυτό για να κουρευτεί.

«Υποτίθεται ότι θέλει να κουρευτεί. Διατείνεται ότι κουβαλάει κάποιες εξαιρετικά κακές ειδήσεις. Μιλά γι’ αυτές. Εξηγεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί η σχέση του με τον κουρέα. Δημιουργεί μια κατάσταση σχεδόν άγρια, όπου ο άλλος περιμένει να ακούσει».

  • Αυτό βαθμηδόν ανατρέπεται;

«Αυτός που λέει τις κακές ειδήσεις είναι ο ίδιος ο κουρέας. Είναι το πρώτο μέρος του έργου. Στο «ενδιάμεσο» συντελείται μια κανονική καταστροφή επί σκηνής -δεν την αποκαλύπτω τώρα. Στο τρίτο μέρος οι σχέσεις των δύο ανδρών έχουν απογειωθεί σε καταστάσεις διεκδίκησης της εξουσίας. Γίνεται ένα μακελειό απ’ αυτή την άποψη, αλλά πολύ ευγενικά! Στο τέλος δεν ξέρω αν υπάρχει πραγματικά κερδισμένος ή πραγματικά χαμένος».

  • Ο χαρακτήρας του πελάτη δεν έχει συγκεκριμένα γνωρίσματα;

«Είναι όχι ακριβώς ένας ταξιδιώτης, αλλά ένας ξένος. Του λέει κάποια στιγμή ο κουρέας: «Είστε ασυγκίνητος σαν Θεός». Γιατί κρατιέται έξω από τα ανθρώπινα πάθη. Είναι ένας εμπειρογνώμων. Ολα τα εξηγεί, τα τοποθετεί τη στιγμή που γίνονται. Φτάνει κάποια στιγμή να πει «έχω παραβεί τον πρώτο κανόνα, να μην παθιάζεσαι ποτέ». Είναι έξω από τις συνθήκες της επικοινωνίας, σε ένα ανώτερο επίπεδο».

  • Ο πελάτης μπορεί να είναι ένα δημιούργημα της φαντασίας του κουρέα; Ενα άλλοθι για την ανάγκη του να ξεστομίσει στον εαυτό του το κακό που ήδη γνωρίζει;

«Πολύ πιθανό να είναι οι δύο άνδρες ένα και το αυτό πρόσωπο. Ολοι κουβαλάμε μέσα μας τον άγνωστό μας. Αυτόν που θέλει να βγει στην επιφάνεια, αλλά δεν μπορεί. Τον θεατή ο Μπάρκερ τον αφήνει μόνο με ερωτήματα. Δεν το κάνει επίτηδες. Προσπαθεί να σπάσει τις συνήθειες της θέασης των έργων. Αλλάζει εντελώς την αντίληψη για τον τρόπο που κοιτάμε το θέατρο. Δημιουργεί συνεχώς δυσκολίες -στον θεατή και στον ηθοποιό. Χωρίς να κάνει κάτι πρωτοποριακό. Γιατί πατάει γερά στην παράδοση».

  • Μετά τον Μπάρκερ, θα κάνετε αμέσως έναν Πίντερ για να ακολουθήσει ένας Δημητριάδης. Υπάρχει υπογείως κάποιος ιστός που συνδέει τα τρία κείμενα;

«Πιθανώς υπάρχει. Δεν λειτουργώ, όμως, βάσει ιστών και συνδέσμων. Δεν θα έκανα ποτέ ένα ρεπερτόριο με διασυνδέσεις. Προσπαθώ να είμαι πιο εκτεθειμένος στον εαυτό μου».

  • Λαχταρήσατε να ξαναβρεθείτε στη σκηνή;

«Εχω σχέσεις επιθυμίας και απώθησης με τη σκηνή. Δεν είναι ότι όταν φεύγω απ’ αυτή τη νοσταλγώ. Αλλά έχουν τύχει και φορές που σκέφτομαι να ξημερώσει η άλλη μέρα για να βρεθώ πάλι σ’ αυτή».

  • Με τα χρόνια έχετε καταλήξει σε κάποιες παγιωμένες θέσεις για την τέχνη σας;

«Δεν κατασταλάζω εύκολα σε σκέψεις. Δεν βγάζω συμπεράσματα. Με «κλείνει» μια τέτοια λειτουργία. Προτιμώ να λειτουργώ σαν να μην ξέρω τι θα μου φέρει η επόμενη στιγμή. Κάθε φορά ξεκινώ από το μηδέν. Ετσι έχεις μια αίσθηση πιο καθαρή για τα πράγματα. Είναι σαν να ανήκεις μόνο σε αυτό που κάνεις κάθε συγκεκριμένη στιγμή».

  • Σας απασχολεί μόνο το παρόν;

«Μ’ απασχολεί το παρόν για ένα λόγο. Δεν μπορώ να είμαι τόσο σοβαροφανής ώστε να νομίζω ότι σημαίνουν κάτι τελικά όσα κάνω».

  • Τότε γιατί τα κάνετε;

«Γιατί μπήκα σε μια ροή που μου δημιουργεί μια περιέργεια… επιπρόσθετη».

  • Δεν είχατε την επιπρόσθετη όμως περιέργεια να βγείτε στο εξωτερικό με παραστάσεις σας, όπως η «Αντιγόνη»; Παρ’ όλο που σας ζητήθηκε έντονα.

«Δεν είχα πρεμούρα, γιατί πάντοτε ένιωθα ατελής εδώ, στη χώρα μου. Δεν έχω την ψυχική και πνευματική ευκαμψία ώστε να πω «άλλο εδώ, άλλο μια παράσταση που θα πάω στο εξωτερικό». Θα ήθελα να είχα λίγο περισσότερη εμπιστοσύνη στον εαυτό μου. Θα μου πεις «αν είσαι ανικανοποίητος με αυτό που κάνεις, πώς το συνεχίζεις;» Αυτό μπορεί να είναι ένα χαρακτηριστικό του χαρακτήρα μου. Προχωρώ χωρίς ερωτήματα. Πολλά πράγματα συνεχώς τα αφήνω άλυτα. Ετσι μπορώ και συνεχίζω».

  • info Το «Υστατο σήμερα» μετέφρασε η Τζένη Μαστοράκη. Σκηνικά-κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου. Σύνθεση ήχων-μουσική: Θοδωρής Αμπαζής-Σταύρος Γασπαράτος. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος.

Ενας έρωτας θα με τίναζε στον αέρα

  • Το άγχος του χρόνου, την πίεση του «να προλάβω» έχετε αρχίσει να την αισθάνεστε;

«Σε σχέση με πράγματα που θα ‘θελα να κάνω -όπως ο Σέξπιρ και ο Αριστοφάνης- έχει αρχίσει να με απασχολεί. Παλαιότερα δεν σκεφτόμουν ρόλους. Τώρα λέω «α, μήπως μεγάλωσα για τον τάδε;». Εκεί με πιάνει ένα στιγμιαίο «τσίμπημα»».

  • Το θέατρο σας αφήνει «χώρο» για ανθρώπινες σχέσεις;

«Απ’ την ώρα που υπάρχουν άλυτα προβλήματα σ’ αυτό -πρακτικά και καλλιτεχνικά-, οι σχέσεις με τον έξω κόσμο αναζητούνται. Πολλές φορές φτάνουν στο ανύπαρκτο. Εξαντλούνται στα τηλεφωνήματα. Υπάρχουν, όμως, μέσα στο νου μου κάποια πρόσωπα. Είναι πάρα πολύ υπαρκτά, κι ας μην τα συναντώ καθόλου».

  • Το κεφάλαιο «έρωτας» σας απασχολεί καθόλου;

«Αν βρισκόμουν σε κατάσταση έρωτα, θα «πετούσα». Αλλά αυτή τη στιγμή ένας έρωτας θα με τίναζε στον αέρα. Εντούτοις, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα τον απέφευγα».

Και κήπος για τους καπνιστές

Το πήρε απόφαση ο Λευτέρης Βογιατζής, που αναζητούσε, εις μάτην, ένα νέο χώρο για θέατρο. Με τη βοήθεια της Πολιτείας, του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» και φίλων του ανακαίνισε, ει δυνατό, εκ βάθρων το Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, που στεγάζει τα θεατρικά του όνειρα σταθερά από το 1982. Με σεβασμό στο περιοριστικό για θέατρο δημιούργημα του αρχιτέκτονα Κυριάκου Κρόκου, η αρχιτέκτων Μυρτώ Μήλιου έκανε ό,τι ήταν ανθρωπίνως δυνατό. Νέα καμαρίνια. Νέα μπάνια. Νέος χώρος για το κοινό, με κήπο (για τους καπνιστές) στο πίσω μέρος της σκηνής. Αναδείχθηκαν αρχιτεκτονικά στοιχεία του Κρόκου, αλλά και τα «Σταφύλια του Διονύσου», η τοιχογραφία του Πέρη Ιερεμιάδη. Μέρος της τοιχογραφίας του Αλέκου Λεβίδη από το σκηνικό της «Αντιγόνης», δωρεά στο Μουσείο Μπενάκη, κοσμεί την είσοδο.

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2009
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s