Ντίμιτερ Γκότσεφ: Οι «Πέρσες» των ηττημένων και των θύματων της κρίσης των τραπεζών

Posted: Ιουλίου 26, 2009 in Γκότσεφ Ντίμιτερ

Ο διακεκριμένος Βούλγαρος σκηνοθέτης ανακάλυψε ξανά την τραγωδία του Αισχύλου, δουλεύοντας με Ελληνες ηθοποιούς. «Ενας σκηνοθέτης πρέπει να ξέρει να ρουφιανεύει καλά», υποστηρίζει εξαίροντας τον θίασό του. Βέβαια, στην παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, που θα δούμε στην Επίδαυρο (31/7,1/8), δεν λείπουν τα «πειράγματα»: τον Χορό των Γερόντων θα αποτελούν νεαρά κορίτσια, ενώ προστίθενται εμβόλιμα και ο ρόλος-κλειδί του τρελού αλλά και απόσπασμα του Χάινερ Μίλερ

Η μαυροντυμένη γήινη Ατοσσα Αμαλία Μουτούση.

Η μαυροντυμένη γήινη Ατοσσα Αμαλία Μουτούση.

Ο Χορός των Περσών γερόντων μετατρέπεται σε νεαρών γυναικών. Ο Αγγελιαφόρος «σπάει» σε 7 πρόσωπα, ενώ προστίθενται εμβόλιμα ο ρόλος-κλειδί ενός τρελού, μαζί με ένα απόσπασμα από τον «Φιλοκτήτη» του Χάινερ Μίλερ. Τι «Πέρσες» τελικά θα δούμε από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο την Παρασκευή 31 του μήνα και το Σάββατο 1η του Αυγούστου, με τη σκηνοθετική υπογραφή του διεθνούς Βούλγαρου Ντίμιτερ Γκότσεφ; Σίγουρα τέτοιους που ποτέ στο παρελθόν δεν παραστάθηκαν στην αρχαία Ορχήστρα.

Πάντως, ο ευφυής Γκότσεφ, σκηνοθέτης υψηλών θεατρικών θερμοκρασιών, διαθέτει το ατράνταχτο «ατού» να έχει ανεβάσει ξανά την τραγωδία στο Deutsches Theater του Βερολίνου, σε μια ολιγοπρόσωπη εκδοχή, που ανακηρύχτηκε η καλύτερη του γερμανόφωνου θεάτρου το 2006. Συγχρόνως, πέρα από τις δικές του «περγαμηνές», διαθέτει το «δυνατό χαρτί» ενός πρότυπου ελληνικού θιάσου. Ατοσσα είναι η Αμαλία Μουτούση, Δαρείος ο Μηνάς Χατζησάββας, Ξέρξης ο Νίκος Καραθάνος, τρελός η Λένα Κιτσοπούλου. Μαζί τους, ως Αγγελιαφόροι, οι: Νίκος Κουρής, Δημήτρης Ημελλος, Βασίλης Ανδρέου, Γιώργος Γάλλος, Δημήτρης Παπανικολάου, Λαέρτης Βασιλείου και Πρόδρομος Τσινικόρης. Χορός οι: Εύη Σαουλίδου, Κόρα Καρβούνη, Αλεξία Καλτσίκη, Ελενα Τοπαλίδου, Ρηνιώ Κυριαζή και Σύρμω Κεκέ.

Οι πάντες, ακόμη και η βασίλισσα Ατοσσα, στην παράσταση της πρώτης κρατικής σκηνής, θα είναι ντυμένοι με παντελόνια και t-shirt. Κοστουμαρισμένοι, με γραβάτα, εμφανίζονται μόνον ο Ξέρξης και ο Δαρείος. Μάλιστα, το φάντασμα του τελευταίου σπάζοντας όλα τα επιδαυρικά στερεότυπα είναι ένας όλο σάρκα και οστά ήρωας, που συνυπάρχει με τους υπόλοιπους… ζωντανούς στο επίπεδο της Ορχήστρας. Σ’ αυτή θα κυριαρχεί ένας περιστρεφόμενος μπλε τοίχος. Η κίνησή του συμβολίζει τον «πόλεμο που έρχεται και φεύγει».

Με δύο κασετίνες «Καρέλια» μπροστά του -το τσιγάρο είναι αναμμένο διαρκώς στο στόμα του-, ο μαυρισμένος Γκότσεφ μάς μίλησε, λίγο προτού ξεκινήσει η πρόβα των «Περσών» στο Αρσάκειο του Ψυχικού, για τον Αισχύλο, τον Χάινερ Μίλερ και τους Ελληνες. Μπροστά του, ένα καραφάκι με ούζο. «Χθες ήπια μόνο το μισό». Φαίνεται πως μέσα σε τρεις μήνες «εγκλιματίστηκε» ωραιότατα στην ελληνική καθημερινότητα.

– Εσείς, ένας… Βόρειος, μαθημένος στο βερολινέζικο ψύχος, μπορείτε να δουλεύετε στην Αθήνα με τον καύσωνα;

«Είναι δύσκολα. Αλλά, ειλικρινά, περισσότερο ιδρώνουμε για το κείμενο του Αισχύλου παρά από τη ζέστη».

– Κι ωστόσο οι «Πέρσες» είναι ένα έργο που γνωρίζετε πολύ καλά. Το έχετε ξαναδουλέψει στο Βερολίνο, στη μετάφραση του Χάινερ Μίλερ.

«Ο Αισχύλος είναι μια «μαύρη τρύπα», στην οποία μπορείς να ανακαλύπτεις αενάως νέα πράγματα. Και εμείς βρισκόμαστε διαρκώς μπροστά σε νέα ευρήματα».

– Δεν σας βοηθά το ότι έχετε σκηνοθετήσει την τραγωδία στο παρελθόν;

«Αναμφίβολα βοηθάει. Υπήρχε όμως ένα είδος «βιογραφίας» των ηθοποιών στη βερολινέζικη παράσταση. Τώρα ο συνδυασμός Αισχύλου – Ελλήνων ηθοποιών με κάνει να ανακαλύπτω έναν νέο κόσμο. Ανακαλύπτω μαζί τους τους «Πέρσες» ξανά».

– Ηρθατε με ήδη έτοιμες ιδέες για τον τρόπο που θα ανεβεί η παράσταση ή αφεθήκατε στη διαδικασία των προβών και ό,τι προέκυπτε από τη σύμπραξή σας με τους ηθοποιούς;

«Πάντα «κλέβεις» από τις δομές που έχεις ανακαλύψει. Αλλά η «συνάντηση» με τους ηθοποιούς εμπλουτίζει τα ήδη κεκτημένα. Η τραγωδία αποκτά μαζί τους νέα μορφή. Ο,τι συντελείται με τα σώματα ή τον λόγο των ηθοποιών το αντιμετωπίζω σαν μια μουσική, σαν ένα τραγούδι, μοιάζει με μία σύνθεση».

-Ησασταν ανοιχτός, δηλαδή, για διάλογο μαζί τους. Πώς δουλέψατε;

«Είμαι διάσημος για τον διάλογο. Οπως και για το ότι συμπεριφέρομαι δημοκρατικά στους ηθοποιούς μου. Αυτό έχει αιτία. Ο ηθοποιός κάποιες φορές είναι πιο έξυπνος από τον σκηνοθέτη. Δεν είμαι κάποιος που τα ξέρει όλα. Δουλεύουμε μαζί. Ενας σκηνοθέτης πρέπει να ξέρει να κλέβει και να ρουφιανεύει καλά. Ξαφνιάστηκα με την ταχύτητα. Τα «βρήκαμε» πάρα πολύ γρήγορα. Δεν έχουν εξαντληθεί φυσικά όλα τα περιθώρια. Στη Γερμανία χρειάζομαι πολύ χρόνο για να φτιάξω μια ομάδα που να μιλά την ίδια γλώσσα».

– Συνήθως οι ξένοι σκηνοθέτες τα βρίσκουν… σκούρα με τους Ελληνες ηθοποιούς, επειδή δεν έχουν κοινή υποκριτική γλώσσα και θεατρική παιδεία.

«Εγώ έρχομαι από τα Βαλκάνια. Ο Βασίλιεφ και ο Στάιν, που πιθανώς τα βρήκαν… σκούρα, προέρχονται από άλλες «αυτοκρατορίες»».

– Στην Ελλάδα όμως αισθανόμαστε ότι είμαστε οι κληρονόμοι του αρχαίου δράματος. Οτι το είδος μάς ανήκει… κληρονομικά.

O Χορός των γυναικών που αντικαθιστά εκείνον των γερόντων Περσών του αισχυλικού πρωτοτύπου...

O Χορός των γυναικών που αντικαθιστά εκείνον των γερόντων Περσών του αισχυλικού πρωτοτύπου…

«Δεν έχω κάτι εναντίον αυτής της άποψης».

– Εσείς, προφανώς απενοχοποιημένος απ’ τα εγχώρια κλισέ που συχνά εγκλωβίζουν τους Ελληνες σκηνοθέτες, τι παράσταση στήνετε;

«Η δουλειά μου είναι θέατρο του σώματος, θέατρο εντατικού μινιμαλισμού, θέατρο του χώρου. Το σημαντικότερο όμως όλων είναι ο ηθοποιός. Ο ηθοποιός που παίζει με τις φτέρνες του και όχι το κεφάλι».

– Στις απόψεις αυτές έχετε επηρεαστεί από τον «δάσκαλό» σας Χάινερ Μίλερ, που επέμενε να βλέπει την τραγωδία σαν μια δραματουργία-μοντάζ;

«Δεν έχω απομακρυνθεί από τον Μίλερ. Είμαι υπό την επήρειά του. Αν και θα ήθελα να είμαι ακόμη περισσότερο επηρεασμένος».

– Γιατί;

«Η γλώσσα του Μίλερ είναι ένας βίαιος κόσμος. Ολη τη ζωή του ασχολήθηκε με το αρχαίο δράμα. Μέσα από τον Μίλερ ανακαλύπτω κι εγώ την αρχαιότητα».

– Ο εμβόλιμος χαρακτήρας του τρελού είναι μια απόπειρα να συνδεθεί η αισχύλεια τραγωδία με τον σύγχρονο κόσμο;

«Οχι, δεν είναι «γέφυρα». Είναι μια αυτόνομη φιγούρα που περιστρέφεται σαν δορυφόρος γύρω από το κείμενο του Αισχύλου και με τον τρόπο του συνιστά στοιχείο αντιπαράθεσης με το «σύστημα». Οι βασιλείς είναι τέρατα κι εδώ. Δεν παίζουν με τερατώδη τρόπο, αλλά είναι τερατώδεις. Ο τρελός δεν προέκυψε επειδή είμαστε πιο έξυπνοι από τον Αισχύλο. Αλλά είναι μια φιγούρα που με απασχολεί πολύ».

– Κάποιοι αντέδρασαν κιόλας μαθαίνοντας ότι μετατρέψατε τον Χορό γερόντων σε κοριτσιών.

«Τους λόγους τούς έχω εξηγήσει χίλιες φορές. Δεν έχω διάθεση να τους επαναλάβω. Αυτοί που είναι αντίθετοι με την πρότασή μας θα πρέπει να τη δουν προηγουμένως για να αποφανθούν τι είναι περιττό και αν «τραυματίζουμε» τον Αισχύλο. Εγώ επιμένω πάντως στη φιγούρα του τρελού και συναισθηματικά. Δεν συμμετέχει στη δράση με έναν άμεσο τρόπο. Είναι αυτόνομο πρόσωπο που προφέρει όσα και οι υπόλοιποι έχουν στον εγκέφαλό τους, αλλά δεν έχουν τη δυνατότητα να τα πουν. Γι’ αυτό υπάρχει ο τρελός».

– Μήπως αυτή η εμμονή σας με τον τρελό προκύπτει από το ότι τον αισθάνεστε σαν ένα alter ego σας; Και μέσω αυτού «τρυπώνετε» τελικά κι εσείς στη σκηνή που αγαπάτε;

«Ο τρελός είναι το alter ego όλων μας, είναι το alter ego όλων των ηθοποιών. Κάθε ηθοποιός στην ουσία του ένας σαλτιμπάγκος είναι, ένας γελωτοποιός».

– Γιατί θελήσατε εξαρχής από το σύνολο των έργων του Αισχύλου να ανεβάσετε τους «Πέρσες» και σήμερα να τους επαναλάβετε; Τι είναι αυτό που θέλετε να πείτε με την παράστασή τους;

Μια «μαύρη τρύπα» είναι για τον Ντίμιτερ Γκότσεφ ο Αισχύλος

Μια «μαύρη τρύπα» είναι για τον Ντίμιτερ Γκότσεφ ο Αισχύλος «

Με τους «Πέρσες» θέλω να μιλήσω για τους όλους τους ηττημένους στον πόλεμο. Αυτό είναι κάτι που δίνεται εδώ πολύ πιο ξεκάθαρα απ’ ό,τι συνέβαινε στην παράσταση του Βερολίνου. Στους ηττημένους συμπεριλαμβάνω και όλα τα θύματα της οικονομικής κρίσης και των τραπεζών. Ηθελα να μιλήσω για τις δυναστείες που διοικούν τον κόσμο».

– Θα συνεχίσετε την έρευνά σας πάνω στο αρχαίο δράμα;

«Μετά τους «Πέρσες» θα συνεχίσω με τον «Οιδίποδα», είναι η παράσταση που θα ανεβάσω στη Γερμανία. Δουλεύω πολλά χρόνια το αρχαίο δράμα, δεν σταματώ να ψάχνω. Τα κείμενα αυτά, όπως ο Σέξπιρ και ο Τσέχοφ, είναι κυρίως λόγος. Πρέπει να ανακαλύψεις τη φόρμα που θα αναδειχθεί».

– Το θέατρο είναι για σας κυρίως λόγος;

«Είναι η σχέση ανάμεσα στο σώμα και στον λόγο».

– Σχέση ισότιμη;

«Απόλυτα. Αν και πάντα στο θέατρο ξεκινάς από την αρχή».

– Το θέατρο σας έκανε καλύτερο άνθρωπο;

«Εγώ καλύτερος άνθρωπος; (γέλια). Οχι. Καλύτερος άνθρωπος δεν γίνεσαι μέσα στο θέατρο».

– Θα αντέχατε έξω από αυτό;

«Αδύνατο. Κι εκτός θεάτρου… πρόβα θα έκανα».

– Ποιος ρόλος θα σας ξαναφέρει, μετά τη «Μηχανή Αμλετ» του Χάινερ Μίλερ, ξανά στη σκηνή;

«Θα ήθελα πολύ, και το έχουμε ήδη συζητήσει, να ξανακάνουμε με τον Μπιρμπίχλερ (σ.σ.: ήταν ο εξαιρετικός Big Daddy στη «Λυσσασμένη γάτα» του Οστερμάγερ) τον «Βασιλιά Λιρ». Η πρώτη παράστασή μας δεν ήταν καλή».

– Θέλετε να κάνετε τον Λιρ;

«Ούτε κατά διάνοια. Τον τρελό θα κάνω, φυσικά!»

– Ζείτε τρεις μήνες την καθημερινότητα της Αθήνας. Σας απασχολεί τι γίνεται σε αυτή την πόλη και τη χώρα;

«Φυσικά , αλλά αυτό είναι κάτι που συμβαίνει οπουδήποτε και αν βρίσκομαι. Τα «τέρατα», ξέρετε, όπως τα τέρατα της εξουσίας στους «Πέρσες», βρίσκονται παντού».

– Πώς βλέπετε τον ελληνικό τρόπο ζωής;

«Οι Ελληνες έχουν κάτι που μου αρέσει πολύ: μια πολύ καλή… εγκληματική ενέργεια». *

«Ο τρελός χτυπάει το κατεστημένο»

Η Λένα Κιτσοπούλου, ο τρελός των «Περσών», θα σηματοδοτεί την έναρξη της παράστασης των «Περσών» με σκόρπιες λέξεις, μια σιωπή κι έναν αυτοσχεδιασμό.

Η πρώτη λέξη που θα εκφέρει στην αρχαία αργολική Ορχήστρα θα είναι είτε «Πέρσες» είτε «Πόλεμος». «Ο χαρακτήρας είναι σαν ένας κλοσάρ κομπέρ που δίνει το σύνθημα «Αρχίζουμε»», λέει η ηθοποιός, της οποίας το σώμα θα καλύπτει ένα κίτρινο, φαρδύ, γυαλιστερό αδιάβροχο. «Ο Γκότσεφ φωτίζει πτυχές των προσώπων που δεν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε. Κάποιες στιγμές δίνει στους χαρακτήρες διαστάσεις γκροτέσκου, κωμικού, ακόμη και καρτούν. Ο Χορός μπορεί να έχει πλάκα και να σας κάνει να γελάσετε. Στην παράσταση περιέχεται το κωμικό στο τραγικό και το αντίστροφο».

– Γιατί ο τρελός είναι γυναίκα;

«Ο Γκότσεφ με γνωρίζει χρόνια. Εχουμε συζητήσει πολύ και ξέρουμε ο ένας τις απόψεις του άλλου για το θέατρο και τη ζωή. Προφανώς έκανα γι’ αυτό που είχε στο μυαλό του. Ο τρελός ερμηνεύει ένα κομμάτι από το τέλος του μονολόγου του Αγγελιαφόρου, που ολοκληρώνει την περιγραφή της καταστροφής των Περσών με ένα: «Αυτή είναι η αλήθεια». Ενα από τα κείμενά του είναι και το απόσπασμα από τα χορικά που λέει: «Ο Ξέρξης φταίει για όλα». Ο Γκότσεφ θέλει να είναι ένα αντιδραστικό στοιχείο στο κατεστημένο. Εξού ο τρελός εκφέρει κείμενα που λένε την αλήθεια».

– Ο τρόπος που ο τρελός εκφέρει αυτά τα κείμενα είναι… νηφάλιος;

«Ο τρόπος είναι εξοργισμένος, είναι και ήρεμος. Αναζητούμε έναν τρόπο διαφορετικό από των υπολοίπων. Είναι ένα πρόσωπο που μπαίνει στη σκηνική δράση για να πει «ξυπνήστε». Γι’ αυτό λέει και ένα απόσπασμα από τον «Φιλοκτήτη» του Μίλερ – κατά πάσα πιθανότητα θα είναι το φινάλε. Το «είναι ψεύτικα όλα. Είναι ψεύτικη η πόλη, δεν υπάρχει τίποτα, δεν πιστεύω τίποτα. Ξεριζώστε τα μάτια σας, άδειες οι κόγχες…».Ολα τα κείμενα τα έχει επιλέξει ο Γκότσεφ για να έχουν ένα ενιαίο νήμα».

– Πώς δουλεύει με τον ηθοποιό;

«Κατ’ αρχάς, έχει μια τρομερή αγάπη για τον ηθοποιό, την οποία πάντα εκφράζει. Οι περισσότεροι σκηνοθέτες έχουν εγωπάθεια. Ποτέ δεν λένε «ευχαριστώ». Ο Γκότσεφ μάς λέει κάθε μέρα «ευχαριστώ». Δεν επιβάλλει τίποτα, αλλά δέχεται την πρόταση του ηθοποιού με μεγάλη γενναιοδωρία. Σε αφήνει να κάνεις δοκιμές με χιούμορ, κάτι που ποτέ δεν συμβαίνει στην αρχαία τραγωδία, η οποία αντιμετωπίζεται με σοβαροφάνεια. Εγώ δοκίμασα πράγματα που ποτέ δεν φανταζόμουν. Βρίζω, γελάω, λέω ανέκδοτα…».

– Πιστεύετε ότι θα υπάρξουν αντιδράσεις για τις ανατροπές που φέρει η διδασκαλία του Γκότσεφ;

«Κάποιοι και με το τίποτα μπορεί να πάθουν τρέλα, όπως συνέβη πέρσι με τη «Μήδεια» του Βασίλιεφ. Δεν πιστεύω όμως ότι οι «Πέρσες» είναι μια προκλητική παράσταση. Είναι μια δουλειά, χωρίς εφέ, που βασίζεται απόλυτα στον λόγο και στον ηθοποιό».

* Οι «Πέρσες» ανεβαίνουν σε μετάφραση Ελένης Βαροπούλου. Σκηνικά – κοστούμια: Μαρκ Λάμερτ. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος.

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 25 Ιουλίου 2009
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s