Ντίμιτερ Γκότσεφ: «Ο τρίτος κόσμος θα μας καταπιεί»

Posted: Ιουλίου 26, 2009 in Γκότσεφ Ντίμιτερ, Μουτούση Αμαλία
  • Ο Ντίμιτερ Γκότσεφ σκηνοθετεί τους «Πέρσες» και σχολιάζει το θέατρο, την Επίδαυρο και τους σύγχρονους ηττημένους

Το γυμναστήριο του Τάε Κβον Ντο αντηχεί από τις φωνές επτά γυναικών που επαναλάμβαναν, ξανά και ξανά, μερικές φράσεις από την τραγωδία «Πέρσες» του Αισχύλου. Τις διορθώνει ο σκηνοθέτης Ντίμιτερ Γκότσεφ. Κλείνει τα μάτια του, ακούει τον ρυθμό και μετά καθοδηγεί τον τόνο της φωνής των επτά νεαρών γυναικών ηθοποιών, την κίνησή τους, το παίξιμό τους. Είναι μία από τις καινοτομίες που εντάσσει ο Βουλγαρογερμανός σκηνοθέτης στην παράσταση «Πέρσες». Σ’ ένα διάλειμμα από εκείνες τις ολοήμερες διαρκείς πρόβες, ξεκλέψαμε λίγο από τον χρόνο του Ντίμιτερ Γκότσεφ και με τη βοήθεια της δραματολόγου Ελένας Καρακούλη συζητήσαμε για πολλά και διάφορα. Την ώρα της συνέντευξης φωνάζει κοντά του την Αμαλία Μουτούση, την Ατοσσα των «Περσών». Ο Ντίμιτερ Γκότσεφ θέλει πάντα δίπλα του τους ηθοποιούς του, τροφοδοτείται από εκείνους. Αλλωστε θεωρεί το θέατρο απολύτως συλλογική δουλειά. Ετσι, σε κάποια σημεία της συζήτησης παίρνει μέρος και η Αμαλία Μουτούση. Μια συζήτηση που επεκτέθηκε σε πολλά: στο θέατρο, την Επίδαυρο, τους σύγχρονους ηττημένους και, φυσικά, στον Χάινερ Μύλλερ και το ρόλο της κριτικής.

  • Δεύτερη παρουσία

Η παράσταση που θα πραγματοποιηθεί στο θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου στις 31 Ιουλίου και 1η Αυγούστου θα είναι η δεύτερη παρουσία στην θεατρική Αθήνα φέτος. Τον πρωτοείδαμε αρχές Ιουνίου στη σκηνή του «Κοτοπούλη – ΡΕΞ», να παίζει ο ίδιος στη «Μηχανή Αμλετ» του Χάινερ Μύλλερ. Του λέμε ότι είδαμε έναν Γερμανό που έχει βαλκανικά στοιχεία και ένα Βαλκάνιο που έχει ενσωματώσει τη γερμανική νοοτροπία. Τελικά, αισθάνεται περισσότερο, Βαλκάνιος ή Γερμανός; «Αυτή τη στιγμή αισθάνομαι Ελληνας, με όλα τα Βαλκάνια μαζί και μισός Γερμανός. Νομίζω ότι ενσωματώνω στοιχεία και από τις δύο “χώρες” μου. Το πιο σημαντικό για μένα, όμως, είναι το μέρος στο οποίο δουλεύω. Αυτό με καθορίζει».

Επιλέγει τον όρο «διασκευή» για την παράσταση της Επιδαύρου. Είναι ένας εύκολος τρόπος «προφύλαξης» και ποιες είναι οι αλλαγές που θα κάνει; «Δεν το ονομάζω διασκευή, επειδή εμείς είμαστε πιο έξυπνοι από τον Αισχύλο. Ο τρόπος μου βασίζεται στον τρόπο που ανακάλυψε ο Μύλλερ την αρχαιότητα. Ο Μύλλερ ήταν ένας ποιητής που σ’ όλη του τη ζωή δούλεψε πολύ εντατικά πάνω στην αρχαιότητα. Εκανε μεταφράσεις, αλλά και επεξεργασία. Η εκδοχή του πάνω στον “Φιλοκτήτη” του Σοφοκλή είναι μια πολύ μεγάλη ποιητική κατάθεση. Φυσικά, βασίζεται και προέρχεται από τον Σοφοκλή. Πιστεύω ότι ο Σοφοκλής θα ήταν ευτυχής στον τάφο του αν έβλεπε ότι ένας άλλος ποιητής προσέγγισε έτσι το δικό του κείμενο, και το ανέπτυξε περαιτέρω». Οσο για τους «Πέρσες», θα είναι, λέει, μια παράσταση, με περισσότερη εμβάθυνση στο υλικό απ’ ό,τι εκείνη του Βερολίνου.«Το θέατρο δεν είναι μουσείο, η διασκευή μας βασίζεται σε δομές που ανακαλύψαμε κατ’ αρχήν στο Βερολίνο. Εισάγουμε μια φιγούρα που δεν υπάρχει στο έργο του Αισχύλου (Λένα Κιτσοπούλου). Πρόκειται για ένα πρόσωπο που δημιουργεί μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και στο σήμερα. Ενα αυτόνομο πρόσωπο που δεν μπαίνει μέσα στη δράση, αλλά σχολιάζει τη δράση. Επομένως θα κρατηθούν όλα όσα υπάρχουν στον Αισχύλο. Εκεί ακολουθούμε τον Μύλλερ, που στη μετάφρασή του ακολούθησε κι εκείνος κατά γράμμα τον Αισχύλο».

  • Η σημερινή κρίση

– Η Επίδαυρος πρόσθεσε στην εμβάθυνση της ανάγνωσης των «Περσών»;

– Απόλυτα. Αυτός ο χώρος είναι ένας εμπλουτισμός όχι μόνο για μας, αλλά για όλη την ανθρωπότητα και σε σχέση με το θέατρο. Απαιτεί πάρα πολλά. Οι «Πέρσες» στο Βερολίνο ήταν σε κλειστό θέατρο κι εδώ η πρόκληση είναι πολύ μεγαλύτερη. Μένουμε πιστοί στην Επίδαυρο, αλλά και στον Αισχύλο.

– Οι «Πέρσες» μιλάνε για μια αυτοκρατορία που ηττήθηκε. Ποιοι είναι οι σημερινοί ηττημένοι;

– Μπορείτε να δείτε πριν από τριάντα χρόνια πώς τελείωσε ο πόλεμος του Βιετνάμ, μπορείτε να κοιτάξετε εμάς σε ποια κρίση οικονομική και ιδεολογική βρισκόμαστε. Στο έργο, η σχέση Δαρείου – Ξέρξη – Ατοσσας έστειλε πάρα πολλούς ανθρώπους στο θάνατο. Σήμερα δεν είναι διαφορετικά τα πράγματα. Μια συγκεκριμένη τάξη στέλνει όλη την ανθρωπότητα στον πόλεμο. Δεν καταλαβαίνω πολύ καλά από οικονομία, αλλά προσπάθησα να διαβάσω κάποια άρθρα που περιγράφουν την κρίση. Ενας μεγάλος διανοητής λέει πως όλα αυτά οφείλονται στη μεγάλη απληστία.

  • Οι μετανάστες

– Το θέμα των μεταναστών είναι το κυρίαρχο. Εσείς έχετε ζήσει ως μετανάστης στην Ευρώπη. Πώς πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ισχυροί τους ανίσχυρους;

– Κι εγώ είμαι ένας μετανάστης, αλλά στην… αυτοκρατορία της Κίνας. Ο τρίτος κόσμος θα μας καταπιεί. Ακόμα κι αν δεν χτίζουμε τείχη, στην Ιερουσαλήμ ή στο Μεξικό, η πείνα θα μας ξεπεράσει, θα μας εξοντώσει. Τα τείχη δεν μπορούν να το σταματήσουν αυτό.

Του λέμε ότι επιλέγει την απαισιόδοξη ματιά: «Συμφωνώ με τον Μύλλερ. Τον είχαν κατηγορήσει ότι είναι μεγάλος πεσιμιστής. “Εγώ πεσιμιστής; Εγώ πιστεύω ακράδαντα στον 4ο Παγκόσμιο Πόλεμο”, είχε απαντήσει ο Γερμανός θεατρικός συγγραφέας. Οσο για τα δικά αισιόδοξα στηρίγματα λέει αυθόρμητα: «Η δουλειά με τους ηθοποιούς». Και όταν τον ρωτάμε τι άλλο κάνει όταν δεν κάνει θέατρο, απαντά εξίσου αφοπλιστικά: «Θέατρο».

  • «Οι αρνητικές κριτικές φέρνουν κι άλλους θεατές»

Ο Ντίμιτερ Γκότσεφ ήθελε πολύ να μιλήσει για την κριτική. Μας το είπε από την αρχή της συνάντησής μας. Είχε διαβάσει εκείνες τις μέρες την κριτική του Σπύρου Παγιατάκη στην «Κ» για τη «Μηχανή Αμλετ», και ήθελε να δώσει τη δική του εκδοχή.

«Το θέατρο που κάνω είναι ένα θέατρο με πολλές συγκρούσεις. Και στη Γερμανία κάποιοι είναι υπέρ της θεατρικής μου πρότασης και κάποιοι κατά. Είναι ένα δείγμα ότι οι παραστάσεις μας είναι ζωντανές. Σε αντίθεση με αυτή την κριτική για τη “Μηχανή Αμλετ”, ως ηθοποιός έζησα εγώ κι οι συνάδελφοί μου την ένταση του κοινού αυτής της παράστασης, φυσικά είναι θέμα γούστου. Τώρα, βρίσκομαι στο δίλημμα αν πρέπει να μπω σε μια σύγκρουση ή να σωπάσω και να φερθώ με διακριτικότητα. Παραμένω αυτό που είμαι, ένας άνθρωπος που ζει τις συγκρούσεις. Ηταν η 47η παράσταση της «Μηχανής Αμλετ». Στο Βερολίνο είναι πάντα sold out. Με την αρνητική κριτική δεν σταμάτησε το ρεύμα των θεατών, αντιθέτως ήρθε κι άλλος κόσμος στο θέατρο. Αισθάνομαι ότι δέχομαι μια επίθεση τόσο εγώ όσο και ο Γιάννης Χουβαρδάς, που κάλεσε ένα Βούλγαρο σκηνοθέτη στην Ελλάδα, έναν ξένο δηλαδή. Τα τελευταία χρόνια στη Γερμανία εργάζονται πολλοί ξένοι σκηνοθέτες και είναι πολύ σημαντικές προσωπικότητες. Αισθάνομαι ευγνώμων προς τον Γιάννη Χουβαρδά που με κάλεσε, και δεν είναι σύμπτωση γιατί παρακολουθεί πάρα πολλά χρόνια τη δουλειά μου. Μ’ έχουν καλέσει σε πολλά μέρη του κόσμου και νομίζω ότι αυτές οι προσκλήσεις είναι εγκάρδιες. Η «Μηχανή Αμλετ» θα παιχτεί στη Λατινική Αμερική για πάνω από μήνα, σε μεγάλες πόλεις. Δεν θέλω να υπερασπιστώ τον εαυτό μου, αλλά δουλεύω σε διάφορες χώρες και… πληρώνομαι πολύ καλά», λέει με χιούμορ.

Αμαλία Μουτούση: «Με εξοργίζει αυτό που γράφτηκε ότι ο Μύλλερ δεν έχει τόση μεγάλη σημασία πια. Αυτό είναι τρελό, στείρο. Νομίζω ότι μετά την πτώση του Τείχους, ο Μύλλερ ανακαλύπτεται εκ νέου. Πολλές φορές αισθάνομαι ότι ο γόνιμος και δημιουργικός διάλογος δεν έχει να κάνει τόσο με κάποιες ενδεχόμενες απαντήσεις που θα μπορούσαν να δοθούν άμεσα σε κάποιον που έχει αρνητική άποψη για τον Μύλλερ, αλλά μέσα από τη δουλειά μας. Αυτός είναι ένας πραγματικός διάλογος. Κι εμείς μέσα από τη δουλειά μας στον Αισχύλο συναντάμε τον Χάινερ Μύλλερ ή το σχόλιό του. Και τότε αυτό παύει να είναι θεωρητικό, γίνεται βιωματικό. Κι αυτό είναι το όπλο του καλλιτέχνη. Νομίζω, πάντως, ότι όσοι έχουν την εξουσία της δημόσιας έκφρασης πρέπει να είναι προσεκτικοί. Πρέπει να μπορεί ο καθένας μέσα του να καλλιεργήσει το κριτήριο για τον εαυτό του, και πέρα από το γούστο να μπορεί να αντιληφθεί τι είναι καλό στην τέχνη. Κι αυτό δεν έχει να κάνει με το προσωπικό γούστο, αλλά με τη δυνατότητα να αναγνωρίζουμε το αντικειμενικά καλό».

  • Η Επίδαυρος έχει φτιαχτεί για ηθοποιούς

– Εχετε θητεύσει δίπλα στον Χάινερ Μύλλερ, έναν άνθρωπο που έχει σφραγίσει την ιστορία του ευρωπαϊκού θεάτρου, αλλά που αμφισβητείται και αρκετά. Τι κρατάτε εσείς στη θεατρική σας ματιά από αυτή την συμπόρευση και με τι τα έχετε εμπλουτίσει;

– Δεν έχω σταματήσει να εμπλουτίζω τη δουλειά μου κι από τότε που τον γνώρισα ανεβάζω έργα. Είναι το ίδιο όπως με τον Αισχύλο ή τον Σαίξπηρ. Είναι ένας κόσμος στον οποίο μπαίνεις και διαρκώς ανακαλύπτεις καινούργια πράγματα. Και δεν θα σταματήσω ακόμα κι αν οι κριτικοί με χτυπούν. Στους «Πέρσες» νομίζω ότι είμαστε σε καλό δρόμο. Εχω επισκεφθεί την Επίδαυρο πολλές φορές και για το φετινό έργο. Είναι σημαντικό να μπούμε με σεβασμό σ’ αυτόν το χώρο, να είμαστε προσεκτικοί και προστατευτικοί απέναντί του. Εχει φτιαχτεί για σώματα, για ηθοποιούς και προετοιμαζόμαστε γι’ αυτό το άλμα εκεί.

Αμαλία Μουτούση: «Οταν μιλούσαμε για τον χώρο της Επιδαύρου, ο Γκότσεφ είπε ότι θέλει να νιώσουμε πως ο χώρος αυτός “μας θέλει”. Αυτό ήταν κάτι που εμένα μου έδωσε πολλή ενέργεια, γιατί πάντα πας μ’ αυτόν το φόβο: ότι πρέπει να κάνεις κάτι που να είναι σωστό. Κι ίσως αυτό σου στερεί κάτι αληθινό δικό σου. Και πάνω σ’ αυτό είπε ότι πρέπει να είμαστε τόσο προσεκτικοί και ευαίσθητοι, σαν να είναι ένας πλακούντας κι εμείς είμαστε τα έμβρυα».

  • Συνέντευξη στην Ολγα Σελλα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 26/07/2009

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s