Αρχείο για Ιουνίου 5, 2009

  • Αποτελεί άλυτο λογοτεχνικό κουίζ ο αριθμός των τίτλων που ο νομπελίστας Γκέρχαρντ Χάουπτμαν (1862-1946) έδινε κατά διαστήματα στους «Αρουραίους» του (υπότιτλος «Μια βερολινέζικη τραγικωμωδία»).

Η φυσική και η θετή μάνα των «Αρουραίων» σε σώμα με σώμα μάχη για το ίδιο μωρό

Η φυσική και η θετή μάνα των «Αρουραίων» σε σώμα με σώμα μάχη για το ίδιο μωρό Το έργο αυτό φέρνει στις 9 και 10 Ιουνίου στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260) το φημισμένο θέατρο του μυθικού Μαξ Ράινχαρντ «Deutsches Theater Berlin» (Ντόιτσες Τεάτερ Μπερλίν). Ενα είναι ωστόσο βέβαιο. Από πού εμπνεύστηκε τα αβυσσαλέα, δολοπλόκα ανθρώπινα τρωκτικά του ο συγγραφέας, μια περίοδο που κρατούσε μανιωδώς ημερολογιακές σημειώσεις για την «τερατώδη μεγαλούπολη του Βερολίνου».

Ολα ξεκίνησαν από μια παράξενη είδηση που είδε στην εφημερίδα στις 13 Φεβρουαρίου 1907. Μια γυναίκα δικαζόταν διότι μη μπορώντας να κάνει παιδιά είχε εμφανίσει ως καρπό της το μωρό μιας υπηρέτριας. Η απελπισμένη γυναίκα είχε το θράσος (ή το κουράγιο;) να κλέψει ένα άλλο βλαστάρι και να το παρουσιάσει στον εξοργισμένο πατέρα ως το χαμένο τέκνο του.

Στους «Αρουραίους», που επηρεάστηκαν από τα όνειρα της συζύγου Χάουπτμαν, τον θάνατο του γιου τους αλλά και την ατέρμονη πάλη των τάξεων, η Παολίνα, Πολωνή υπηρέτρια ενός πρώην διευθυντή θεάτρου, αποφασίζει να πουλήσει το μωρό της στην κυρία Γιον, σύζυγο σοβατζή, η οποία μόλις έχει χάσει το δικό της. Αργότερα θα μετανιώσει και θα το διεκδικήσει πίσω. Η ανάδοχος μητέρα ζητά από τον αδελφό της να εξαφανίσει τη φυσική μάνα. Οταν αποκαλυφθούν οι ραδιουργίες της θα οδηγηθεί στην τρέλα και τελικά στην αυτοκτονία.

Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο γνωστός μινιμαλιστής της γερμανικής σκηνής Μίκαελ Ταλχάιμερ. Αυτός, που έχει κατηγορηθεί ότι «εξαφανίζει τους ήρωες των έργων», είναι «οπλισμένος» με ένα μεγάλο αβαντάζ: γνωρίζει καλά την πρόζα του Χάουπτμαν, μια και έχει ήδη ανεβάσει δύο έργα του. Τους «Μοναχούς ανθρώπους» και τη «Ρόζα Μπερντ».

«Το γέλιο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο στο θέατρο», διακηρύσσει ο 44χρονος σκηνοθέτης. Στην παράστασή του, υπηρετώντας τον υπότιτλο του έργου, το τραγικό φλερτάρει διαρκώς με την κωμικότητα. Αλλωστε πίσω από την όψη του κολεγιόπαιδος ο Ταλχάιμερ κρύβει έναν ανήσυχο καλλιτέχνη: ξεκίνησε ως ντράμερ, συνέχισε ως ηθοποιός για να καταλήξει σκηνοθέτης.

«Συχνά είναι ένας πολύ σκληρός δρόμος ώσπου να φτάσεις στην ουσία της σκηνής», λέει ο Μίκαελ Ταλχάιμερ

«Συχνά είναι ένας πολύ σκληρός δρόμος ώσπου να φτάσεις στην ουσία της σκηνής», λέει ο Μίκαελ Ταλχάιμερ

  • Τι σας έθελξε στους «Αρουραίους»; Οι συμβολισμοί τους μπορούν να «μιλήσουν» στο σύγχρονο κοινό;

«Ο τίτλος μπορεί να είναι σύμβολο για τους ήρωες του έργου, ίσως ακόμη και για τον τρόπο που ζουν και σχετίζονται μεταξύ τους. Προσωπικά με ενδιέφερε το κεντρικό θέμα: η λαχτάρα και η απόγνωση στην οποία βρίσκονται όλοι οι ήρωες. Μια γυναίκα παλεύει για το παιδί της. Ακριβώς μέσα από τη σκληρότητα και το αβυσσαλέο μπορούμε να ρίξουμε ματιές βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή».

  • Πώς διαχειρίζεστε σκηνικά την έννοια της ενοχής, που είναι θεμελιώδης στο έργο;

«Πιστεύω ότι ο Χάουπτμαν δεν θέλει να επιρρίψει ευθύνες, ούτε να κρίνει συγκεκριμένα κάποιον. Κάθε ήρωας ενεργεί βάσει μιας προσωπικής ανάγκης. Το τραγικό είναι ότι οποιαδήποτε δυνατή εναλλακτική είναι καταδικασμένη να οδηγήσει σε μοιραίο τέλος. Το αδιέξοδο, που προκύπτει από τις συνθήκες, είναι βασικό στοιχείο του έργου και της παράστασης».

  • Επιχειρείτε να φέρετε τους «Αρουραίους», έργο του 1911, στο σήμερα;

«Οι «Αρουραίοι» είναι προσαρμοσμένοι στη βερολινέζικη ανθρωπογεωγραφία του 1911. Οι χαρακτήρες, όμως, και τα συναισθήματά τους βρίσκονται πολύ κοντά στο σύγχρονο κόσμο μας. Εχω την αίσθηση ότι διηγούμαι επί σκηνής μία ιστορία που θα μπορούσε αυτούσια να διαδραματίζεται εκατό χρόνια νωρίτερα, αλλά και εκατό χρόνια αργότερα. Ωστόσο το θέατρο που κάνω πάντα στοχεύει στο παρόν».

  • Συνδέετε το έργο σας με το σύγχρονο εμπόριο βρεφών;

«Φυσικά. Διαβάζουμε συνεχώς αντίστοιχες ιστορίες με αυτή των «Αρουραίων» στην εφημερίδα. Για γυναίκες που παρατάνε ή παραμελούν τα παιδιά τους, για το εμπόριο παιδιών. Αναρωτιέμαι πώς φτάσανε κάποιες γυναίκες σ’ αυτό το σημείο. Σε ποιες συνθήκες και σε τι απόγνωση βρίσκονται; Ακριβώς εδώ συναντιούνται το παρόν και ο χρόνος συγγραφής του έργου».

  • Το νατουραλιστικό κείμενο του Χάουπτμαν το αποδίδετε με ρεαλισμό;

«Ο ρεαλισμός αυτού του τύπου δεν με ενδιέφερε. Μαζί με το σκηνογράφο Ολαφ Αλτμαν είχαμε μια καταλυτική σύλληψη – ως προς τον χώρο και το περιεχόμενο. Η παράσταση «παίζει» εναλλάξ σε μία σοφίτα και το διαμέρισμα ενός βερολινέζικου συγκροτήματος σπιτιών. Τα σκηνικά έχουν ύψος μόλις 1,50 μ.».

  • Οι ηθοποιοί σας σκύβουν;

«Ναι. Οι ήρωες στερούνται αυτό που τους κάνει ανθρώπους: το στητό περπάτημα».

  • Εχει κατ’ επανάληψη γραφτεί ότι είστε ένας μινιμαλιστής της θεατρικής φόρμας.

«Η αφαίρεση και ο μινιμαλισμός δεν σημαίνουν ότι κάνεις κάτι μικρότερο ή πιο «στενό». Στοχεύω στη συμπύκνωση διπλά: ως προς το περιεχόμενο και ως προς τη μορφή. Συχνά το να φτάσεις στην ουσία της σκηνής είναι ένας δρόμος σκληρός». *

  • Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ, Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 4 Ιουνίου 2009
Advertisements