Ρομέο Καστελούτσι: «Πάντως, δεν θα έχουμε βεγγαλικά»

Posted: 24 Μαΐου, 2009 in Καστελούτσι Ρομέο

  • Ενας αιρετικός του σύγχρονου θεάτρου, ο Ρομέο Καστελούτσι, θα παρουσιάσει στο Φεστιβάλ Αθηνών μια αναπάντεχη εκδοχή της «Θείας Κωμωδίας» μεταξύ «Κόλασης» και «Παραδείσου»…

Οι εικόνες στο Utube, άλλοτε σκληρές και άλλοτε μεστές από ποίηση, δίνουν την πρόγευση από την άποψη του Ρομέο Καστελούτσι για τη «Θεία Κωμωδία» του Δάντη. Εικόνες παρμένες από την περσινή παράσταση στο παπικό μέγαρο της Αβινιόν, με τρία εκπαιδευμένα λυκόσκυλα να χύνονται πάνω στον ιταλό δημιουργό, ένα πιάνο που καίγεται, σώματα να αναδεύονται κάτω από ένα τεράστιο λευκό ύφασμα ενώ ακούγεται εκκλησιαστική μουσική, σκηνές πλήθους, που υποβάλλουν.

Η «Θεία Κωμωδία» ή μάλλον η παράσταση που δημιουργήθηκε με αφορμή το έργο του Δάντη θα παιχτεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών στην οδό Πειραιώς 260, αλλά και στο Μέγαρο Μουσικής.

Ο Καστελούτσι αποτελεί σήμερα μία από τις σοβαρότερες προτάσεις της χώρας του για ό,τι αφορά το θέατρο και όχι μόνο. Γεννημένος στην Τσεζένα το 1960, τέλειωσε εκεί το αγροτικό λύκειο και στη συνέχεια την Ακαδημία Καλών Τεχνών της Μπολόνια, όπου σπούδασε ιστορία τέχνης και ζωγραφική.

Εργάστηκε ως ζωγράφος και στη συνέχεια άρχισε να δημιουργεί δράσεις σε μικρές γκαλερί της Μπολόνια, της «Κόκκινης πόλης». «Συνδύαζα τη ζωγραφική με τις δράσεις. Αρχικά η προσοχή μου δεν ήταν στραμμένη στο θέατρο, το πέρασμα σ’ αυτό όμως ήλθε εν τέλει φυσιολογικά», μας λέει ο ίδιος.

Με την Κλάουντια Καστελούτσι και την Κιάρα Γκουίντι δημιούργησαν την εταιρεία Ραφαέλο Σάντσιο (όνομα και επίθετο του αναγεννησιακού ζωγράφου Ραφαήλ). «Κι αυτό γιατί ο Ραφαέλο ήταν ο πρώτος που βασανίστηκε εσωτερικά για την κρίση της Αναγέννησης που στη συνέχεια θα έφερνε τον μανιερισμό στην τέχνη, την απόλυτη τελειότητα που στο βάθος όμως θα διατηρούσε τις αμφιβολίες της. Ακριβώς οι αμφιβολίες γι’ αυτό που κάνουμε λειτουργούν και για μας ως σημείο αναφοράς» παρατηρεί ο σκηνοθέτης.

Εχοντας σπουδάσει θέατρο και σκηνογραφία επισημαίνει πως ασχολήθηκε πολύ με το ελληνικό θέατρο, «που για μένα είναι σημαντικότατο». «Αναφέρομαι, βεβαίως, στην τραγωδία» διευκρινίζει, «αλλά και στα Ελευσίνια και τα Ορφικά Μυστήρια, εν ολίγοις σε όλη την προσωκρατική παιδεία που ήταν δεμένη με τη θρησκευτική πίστη και την εικόνα. Στα μυστήρια υπήρχε η σιωπή, δεν υπήρχε ακόμα ο λόγος. Κι έτσι μελέτησα πολύ το θέατρο προ των τραγικών και στη συνέχεια επιτέλους την τραγωδία».

Πίθηκοι ως Ερινύες

Στο παρελθόν του υπάρχει ήδη η Ορέστεια, αποσπάσματα από τις τρεις τραγωδίες, όπου το κείμενο «μετουσιώθηκε σε εικόνες, αισθήσεις και ήχους. Υπήρχαν και ζώα στη σκηνή, μαϊμούδες που εκπροσωπούσαν τις Ερινύες».

Ο κάθε ένας στην ομάδα φέρει τις ευθύνες του. Ο Καστελούτσι φροντίζει τη θεατρική πράξη, η Κιάρα Γκουίντι ασχολείται με τη μουσική και τις φωνητικές τεχνικές, συνεργαζόμενη με τον αμερικανό συνθέτη Σκοτ Γκίμπονς και, τέλος, η Κλοαύντια Καστελούτσι έχει κατά νου την κίνηση.

«Βοηθάμε ο ένας τον άλλο κι έτσι υπάρχει συνεχής ανταλλαγή», τονίζει ο σκηνοθέτης κι ύστερα πιάνει να εξηγεί τι είναι ακριβώς αυτό που θα δει το αθηναϊκό κοινό: «Ο Δάντης χωρίζει το έργο του σε Κόλαση, Καθαρτήριο και Παράδεισο. Δουλεύω με αφορμή τον ποιητή. Αλλωστε πιστεύω πως αυτό καθ’ εαυτό το έργο δεν θα μπορούσε να ανεβεί, αφού περί ποιήματος ακριβώς πρόκειται και μάλιστα ιδιαίτερα σύνθετου. Η προσπάθειά μου ήταν να εισχωρήσω στην έμπνευση του Δάντη. Στο πώς παρουσιάζεται δηλαδή ένα ταξίδι στο άγνωστο, αφού κανείς δεν έχει ιδέα πώς μπορεί να είναι η Κόλαση, το Καθαρτήριο και ο Παράδεισος. Ετσι προσπάθησα να φανταστώ ποιο θα μπορούσε να είναι σήμερα το νόημα αυτών των διαφορετικών χώρων».

Ο Καστελούτσι επισημαίνει μία ακόμα φορά πως αυτό που τελικά βλέπει ο θεατής είναι ελεύθερα εμπνευσμένο από τη «Θεία Κωμωδία», προσθέτοντας πως όποιος ανάμεσα στο κοινό έχει διαβάσει το έργο θα δει προφανείς αναφορές, όπως π.χ. η σκηνή στην οποία του επιτίθενται οι αλσατοί ποιμενικοί, παραπέμποντας στα τρία τέρατα που επιτίθενται στον Δάντη σ’ ένα δάσος. Στήνει την Κόλαση έχοντας επί σκηνής δώδεκα ηθοποιούς και περί τους πενήντα κομπάρσους, οικογένειες με τα παιδιά τους, τις οποίες επέλεξε σε προηγούμενο ταξίδι του στην Ελλάδα.

«Η Κόλαση είναι θέαμα κίνησης, κυρίως μαζικής, ήχων και αισθήσεων. Θεμελιώδες θέμα της είναι ακριβώς τα πρόσωπα», διαπιστώνει.

– Ο Σαρτρ έλεγε ότι η Κόλαση είναι οι άλλοι. Εσείς τι πιστεύετε;

«Νομίζω πως η Κόλαση είμαστε εμείς, μπορεί όμως να περάσει και διά μέσου των άλλων. Είναι το πλέον ανθρώπινο μέρος του έργου. Ο Δάντης συναντά πολλούς σ’ αυτό του το ταξίδι, συνδιαλέγεται μαζί τους, ενώ μέλημα των καταδικασμένων παραμένει η ζωή. Στην παράσταση τα πρόσωπα γίνονται αντιληπτά σαν μάζα, που παρακολουθεί και παρακολουθείται παρελαύνοντας στη σκηνή. Ο λόγος δεν είναι άλλο παρά ακαθόριστο σύνολο από φωνήεντα, σαν κραυγές στο χείλος του γκρεμού, που εισάγουν στη σκηνή την αίσθηση του κινδύνου. Στιγμιότυπα ανθρώπινων σχέσεων επαναλαμβάνονται δημιουργώντας μια σεκάνς από εναγκαλισμούς, αγγίγματα, χαιρετισμούς. Κι ο στόχος είναι η ατομική συγκίνηση ενός εκάστου των θεατών. Πάντως, δεν έχουμε βεγγαλικά…».

«Το Καθαρτήριο», συνεχίζει ο Καστελούτσι, «είναι αφηγηματικό. Η δράση τοποθετείται σ’ ένα πολυτελές σπίτι, όπου όλα μοιάζουν να είναι σε πλήρη αρμονία. Ενα βίαιο γεγονός, ωστόσο, στιγματίζει τον ατάραχο φαινομενικά βίο αυτής της οικογένειας. Υπάρχουν αναφορές στην Καινή Διαθήκη, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως δεν πρόκειται για σύγχρονη ιστορία».

Τέλος, θα πει πως ο «Παράδεισος» είναι μια εγκατάσταση στην οποία μπαίνουν λίγοι λίγοι οι θεατές και αίφνης μια εικόνα προβάλλεται μπροστά στα μάτια τους: «Υπάρχει φως που είναι όμως παράδοξο, είναι μαύρο φως αν μπορώ να το ορίσω έτσι. Εμπιστεύομαι τα πάντα εκεί στο μάτι του θεατή, στην ικανότητά του να διακρίνει μέσα στις σκιές».

– Πιστεύετε στην ύπαρξη Θεού;

«Προτιμώ να μην απαντήσω, διότι κατά τη γνώμη μου δεν είναι αυτό το σημαντικό. Σημαντικό είναι αυτό που σκέπτεται ο θεατής κι όχι αυτό που σκέπτομαι εγώ. Κι ύστερα, δεν είναι ανάγκη να πιστεύεις ή όχι. Η Κόλαση, το Καθαρτήριο και ο Παράδεισος είναι τρεις λέξεις που όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν. Κι ύστερα υπάρχουν στιγμές Κόλασης ή Παράδεισου για τον κάθε ένα από εμάς στη διάρκεια της ημέρας. Οι λέξεις δεν είναι υποχρεωτικό να αναφέρονται στη θεολογία, μπορούν να αναφέρονται και στην ανθρώπινη συνθήκη».

– Δεν θα σας ενδιέφερε να ανεβάσετε μια τραγωδία κάνοντας χρήση του κειμένου;

«Δεν αποκλείω καμιά φόρμα, πιθανότατα μια μέρα αυτό ακριβώς θα κάνω. Δεν είμαι κατά των λέξεων. Οι λέξεις μ’ αρέσουν, όμως πρέπει να τις σεβόμαστε, γιατί από μόνες τους είναι ήδη πολύ όμορφες κι έτσι πρέπει να υπάρχει αναγκαιότητα στη χρήση τους, διαφορετικά χάνουν το νόημά τους. Γιατί βλέπετε, το πρόβλημα με το κλασικό θέατρο στο οποίο αναφέρεστε είναι πως δεν ανακαλύπτει τίποτα περισσότερο από το ίδιο το κείμενο, το οποίο παίζεται στη σκηνή. Επιβεβαιώνει αυτό που ήδη ξέρουμε».

– Ενώ τι άλλο θα μπορούσε να γίνει;

«Περιπέτεια -τόσο για τον θεατή, όσο και για τον καλλιτέχνη. Αντιθέτως, τους μεταβάλλει σε ομήρους του κειμένου. Το θέατρο, ωστόσο, δεν υπήρξε ποτέ ως ένας δευτερεύων κλάδος της λογοτεχνίας. Ο Αισχύλος δεν έκανε λογοτεχνία. Μπορεί πλέον να υπάρχει μόνο ως κείμενο, αλλά ο ίδιος λειτουργούσε συνολικά. Υπήρχε ηλεκτρισμός στην ατμόσφαιρα, κίνηση, χορογραφία, σκηνογραφία. Ο Αισχύλος ήταν άνθρωπος του θεάτρου. Εμείς όμως προσπαθούμε να τον μετατρέψουμε απλώς και μόνο σε συγγραφέα κι αυτό είναι λάθος. Πιστεύω στην πληρότητα των τεχνών. Αλλιώς καταλήγουμε να κάνουμε θέατρο σαν ερασιτέχνες ζωγράφοι. Δεν έχω τίποτα εναντίον τους, όμως δεν σημαίνει πως κάνουν τέχνη. Κάνουν απλώς έναν συμπαθή πίνακα».

* Οι παραστάσεις της «Κόλασης» θα δοθούν στις 1,2,3 Ιουνίου στον χώρο της Πειραιώς 260. Οι θεατές θα μπορούν να δουν την εγκατάσταση του «Παραδείσου» στον ίδιο χώρο στις 2,3,4,5,6/6, ενώ οι παραστάσεις του Καθαρτηρίου θα δοθούν στις 8,9/6 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s