Άντζελα Μπρούσκου: «Είμαστε μια φυλή αρχηγών»

Posted: Φεβρουαρίου 7, 2009 in Λαζαρίδου Ολια

«Είμαστε μια φυλή αρχηγών»

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα, μέσα σε μια αίθουσα διδασκαλίας, παλεύει ανάμεσα στη διττή της ταυτότητα, της εκπαιδευτικού και της γυναίκας. Ο μονόλογός της είναι μια αλληγορία πάνω στη δύναμη της εξουσίας όπως τη συναντάμε σε όλες τις μορφές κοινωνικότητας. Την οικογένεια, το σχολείο, την εκκλησία, το κράτος. Το μάθημα της Δεσποινίδος Μαργαρίτας, σύμφωνα με τη σκηνοθέτιδα της παράστασης, Αντζελα Μπρούσκου, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει. «Είναι σαν να μην υπάρχετε», υπενθυμίζει στους μαθητές της.

  • Τι διδάσκει η «Δεσποινίς Μαργαρίτα»;

Άντζελα Μπρούσκου: Ουσιαστικά διδάσκει την υπακοή. Και πως αν κάποιος σού συμπεριφέρεται πατερναλιστικά, εσύ αυτόματα μπαίνεις στη θέση του μικρού παιδιού. Και τελικά εθίζεσαι σε αυτό το μοντέλο συμπεριφοράς.

Ολια Λαζαρίδου: Διδάσκει δηλαδή πώς να γίνεις άβουλος και πειθήνιος.

  • Αυτό δηλαδή που μας διδάσκει και το εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Α.Μπ.: Ακριβώς. Πώς να μη σκέφτεσαι, να μην αντιδράς. Ουσιαστικά σε κρατάει πάντα μικρό, ανήλικο. Να μη μεγαλώσουμε ποτέ, να μη διαμορφώσουμε ποτέ δική μας άποψη. Να ζητάμε συγγνώμη μέχρι να πεθάνουμε. Το σχολείο της «Δεσποινίδος Μαργαρίτας» δεν τελειώνει ποτέ. Δεν αποφοιτάς από αυτό.

  • Ισως γιατί τελικά δεν αναλαμβάνει κανείς την ευθύνη του εαυτού του;

Α.Μπ.: Ναι, αυτό «φοριέται» πολύ εδώ. Είμαστε όλοι εξουσιαστές. Αρχηγοί. Είμαστε μια φυλή αρχηγών. Δεν είμαστε καθόλου ομαδικοί παίκτες. Επίσης, εδώ βλέπουμε πολύ σοβαρά ζητήματα να αντιμετωπίζονται επιθεωρησιακά. Δεχόμαστε για παράδειγμα τον ομοφυλόφιλο μόνο ως τραβεστί. Για να γελάμε. Και κατ’ επέκταση οι άνθρωποι κρύβονται, γίνονται δυστυχισμένοι. Aναφέρομαι στη σεξουαλικότητα, γιατί είναι ένα από τα θέματα που πραγματεύεται το έργο.

  • Στην αρχή του κειμένου η Δεσποινίς Μαργαρίτα λέει: «Το διαλέξατε να γεννηθείτε; Και βέβαια όχι!». Είναι λοιπόν a priori ανελεύθερος ο άνθρωπος;

Ο.Λ.: Εγώ δεν συμφωνώ. Για μένα το δυσκολότερο από όλα και αυτό που με εμπνέει ως άνθρωπο είναι η μάχη της ελευθερίας με τον ίδιο σου τον εαυτό. Αυτός ο αγώνας είναι πάρα πολύ δύσκολος.

  • Γιατί έχεις να αντιμετωπίσεις τις ευκολίες, το συντηρητισμό, το σκοτάδι, τη βία, το κτήνος μέσα σου.

Α.Μπ.: Εχει να κάνει βέβαια και με το πού έχει τύχει να γεννηθεί κάποιος, αν είναι πλούσιος ή φτωχός. Γιατί έχεις άλλη αφετηρία αν έχεις λυμένο το ζήτημα της επιβίωσης ή της παιδείας, για παράδειγμα. Επίσης, αν γεννηθείς γυναίκα στο Αφγανιστάν ή στο Ιράν και φοράς μπούργκα ή αν θες να πας στο σχολείο και κάποιος σού πετά οξύ στο πρόσωπο, όπως διαβάσαμε τις προάλλες στις εφημερίδες, αυτά τα πράγματα δεν έχουν να κάνουν με τον προσωπικό σου αγώνα για ελευθερία.

  • Αγωνίζεται όμως ο σύγχρονος άνθρωπος; Εχει τη δυνατότητα να υπερασπιστεί τις επιλογές και τα πιστεύω του σε μια εποχή που μπαίνει σε πρώτο πλάνο η επιβίωσή του λόγω της γενικευμένης κρίσης;

Ο.Λ.: Την έχει αλλά δεν το ξέρει.

Α.Μπ.: Με κόστος πολύ μεγάλο. Ο άνθρωπος που ξυπνάει στις 5.00 το πρωί για να πάει στη δουλειά του και θα γυρίσει το βράδυ εξουθενωμένος ψυχικά και σωματικά δεν νομίζω ότι θα κατέβει εύκολα στο δρόμο. Οταν όμως θα κατέβει, θα είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Είναι ο τρόπος που σε κρατάει το σύστημα ανενεργό, εξουθενωμένο ώστε να μην μπορείς να εξεγερθείς. Οπως ακριβώς συμβαίνει και με τη «Δεσποινίδα Μαργαρίτα». Ο τρόπος που σε κουράζει, σε «ψυχαγωγεί», σε διαμορφώνει, σε κάνει να μην μπορείς τελικά να εξεγερθείς. Και βέβαια έχουμε κι ένα ζοφερό παράδειγμα, αυτό της Κωνσταντίνας Κούνεβα, που αντιστάθηκε στο σύστημα διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και ζωής και τιμωρήθηκε παραδειγματικά. Φυσικά, δεν είναι τυχαίο ότι είναι και μετανάστρια και γυναίκα. Κι εγώ ως γυναίκα έχω υποστεί ρατσιστική και σεξιστική συμπεριφορά στη δουλειά μου. Επίσης, βλέπω ότι στη δουλειά μου γίνονται αλισβερίσια μέσω της εμφάνισης και του σεξουαλικού ενστίκτου. Συχνά δηλαδή προτιμάται ο σύντομος δρόμος της σεξουαλικής ανταλλαγής από τον πιο μακροπρόθεσμο, της επένδυσης στο ταλέντο και τη σκληρή δουλειά.

  • Είναι η πολιτική της εξουσίας. Το πώς μια γυναίκα χρησιμοποιεί τη θηλυκότητά της για να πετύχει το στόχο της.

Α.Μπ.: Είναι ένας ρόλος κι αυτός. Πρωταγωνιστικός.

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα απευθύνεται στους μαθητές της, δηλαδή στο κοινό. Η παράσταση θα είναι διαδραστική;

Α.Μπ.: Εξ ορισμού. Βέβαια όλο αυτό το θέμα με τη διάδραση έχει γίνει λίγο σούπα εδώ. Στη δική μας παράσταση δεν θα υπάρχει τίποτε καταναγκαστικό. Γιατί δεν μου αρέσει να φέρνω σε δύσκολη θέση το θεατή.

Ο.Λ.: Δεν θα συμπεριφερθούμε, δηλαδή, από θέση ισχύος.

  • Δεν συμμερίζεστε την άποψη ότι ο ηθοποιός ή ο σκηνοθέτης βρίσκονται εκ προοιμίου σε θέση ισχύος απέναντι στο κοινό, μιας και μέσω αυτών επικοινωνεί ο συγγραφέας με το θεατή;

Ο.Λ.: Υπάρχει ένα τέτοιο στοιχείο στη σχέση καλλιτέχνη και θεατή. Θα σου μιλήσω όμως όχι ως ηθοποιός, αλλά ως θεατής. Και ναι, το έχω νιώσει αυτό που λες. Εχω δει ηθοποιούς στη σκηνή που εκμεταλλεύονται κατά κόρον τη θέση τους πάνω στη σκηνή. Ηθοποιούς που αισθάνομαι ότι θέλουν να κλέψουν το θαυμασμό του κοινού για να τονώσουν το εγώ τους και το νιώθεις στο παίξιμό τους. Ομως αυτό έχει να κάνει με το ήθος που φέρει κανείς σε όποια δουλειά κι αν βρίσκεται. Οσον αφορά εμένα ως ηθοποιό, κάνω ό,τι έχω να κάνω στη σκηνή και μετά το ακουμπάω εκεί και βγαίνω έξω. Δεν δικαιούμαι να το φέρω και να το περιφέρω εκτός σκηνής. Δικαιούμαι να το υποστηρίξω όσο είμαι εκεί πάνω. Δεν μου ανήκει μετά. Μια δουλειά άλλωστε είναι κι αυτή του ηθοποιού. Και προσωπικά δεν μου χρησιμεύει ούτε για να τονώσω το εγώ μου, ούτε για να αποκτήσω χρήματα ή φήμη. Θεωρώ ότι η πραγματική δουλειά του ηθοποιού είναι να ακούει οδηγίες. Η δουλειά μας λοιπόν έχει πολύ κουπί. Και είτε το θες, είτε όχι, σε ταπεινώνει, όχι ηθικοπλαστικά αλλά ουσιαστικά. Και φυσικά το ίδιο ισχύει κι από την πλευρά των σκηνοθετών. Το πώς δηλαδή θα διαχειριστούν την «εξουσία» που έχουν στα χέρια τους: δημιουργικά ή σαδομαζοχιστικά.

Α.Μπ.: Αν ένας σκηνοθέτης κάνει κατάχρηση της ιδιότητάς του αυτόματα εμπλέκεται σε παιχνίδια εξουσίας. Αλλά μη νομίζεις ότι μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα αν ένας ηθοποιός δεν έχει πειστεί για το τι πρέπει να κάνει. Ο ηθοποιός μια χαρά μπορεί να βρει τρόπους να μην κάνει πράγματα που δεν θέλει ή δεν πιστεύει, ακόμα και να ασκήσει βέτο, ειδικά αν είναι γνωστός.

Ο.Λ.: Φυσικά, στις πρόβες παίζονται διάφορα ψυχοδράματα. Συχνά δε, ταυτιζόμαστε με τα κεκτημένα μας και νομίζουμε ότι είμαστε αυτά. Γιατί φοβόμαστε το ρίσκο, την αλλαγή. Δεν είμαστε όμως τα κεκτημένα μας αλλά το δυναμικό παρόν μας. Δεν βλέπεις τι συμβαίνει στην τέχνη σήμερα; Η καλλιτεχνική δημιουργία έχει γίνει συνώνυμο των δημόσιων σχέσεων. Πράγμα απαράδεκτο για μένα, καθώς ο καλλιτέχνης δεν χρειάζεται να είναι δημοσιοσχεσίτης. Οφείλει να είναι αφοσιωμένος στην τέχνη του.

Α.Μπ.: …Για να είναι η τέχνη δημιουργική, επαναστατική, επικίνδυνη, να ανανεώνεται, να διερευνά, να αυτοαναιρείται.

  • Περιγράφετε το ελληνικό θέατρο στην πραγματική ή την ιδανική του μορφή;

Α.Μπ.: Προφανώς και δεν υπάρχουν αυτές οι συνθήκες γιατί δεν υπάρχει παιδεία, δεν υπάρχει όραμα. Είμαστε τόσο πολύ μέσα στην κατανάλωση πραγμάτων, στην αγωνία να βρούμε δουλειά, να αποκατασταθούμε και να καταξιωθούμε, οπότε πού καιρός να ασχοληθούμε ουσιαστικά με αυτό που μας καίει την ψυχή. Βλέπω και τα παιδιά στη σχολή, τους μελλοντικούς ηθοποιούς, πώς προσπαθούν να ενταχθούν και να δικτυωθούν σε αυτό το χαοτικό σύστημα για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Αυτό που φοβούνται τα νέα παιδιά είναι αυτό που λέει και η Δεσποινίς Μαργαρίτα, ότι θα τους κλείσουν οι πόρτες κατάμουτρα με το πρώτο στραβοπάτημα. Και είναι αλήθεια αυτό. Κλείνουν οι πόρτες. Αλλά πρέπει όλοι να συνειδητοποιήσουμε -και μιλάω από προσωπική εμπειρία- ότι και μια πόρτα να κλείσει πάνω στα μούτρα μας δεν ήρθε δα το τέλος του κόσμου! Ας πάμε στη διπλανή. Και μετά στην επόμενη. Αρκεί εμείς να έχουμε ξεκάθαρο το στόχο μας.

Ο.Λ.: Και να είμαστε όσο μπορούμε θετικοί στο μικρό χώρο που μπορούμε να ορίσουμε. Προσωπικά προσπαθώ να καλλιεργώ μέσα μου -και αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο ή αυτονόητο- μια κάποια ελπίδα. Γιατί διαφορετικά, επειδή έτσι είμαι εγώ ως χαρακτήρας, δεν θα έχω λόγο να σηκωθώ από το κρεβάτι. Η δική μου ψυχή έχει ανάγκη να ελπίζει.

  • Το χιούμορ βοηθάει;

Α.Μπ.: Δεν αντέχει ο άνθρωπος όλη αυτή τη σκληρότητα γύρω του. Οπότε πρέπει να τη μετασχηματίσει σε χιούμορ.

Ο.Λ.: Εμπεριέχει και σοφία το χιούμορ. Σου επιτρέπει να βλέπεις τη σχετικότητα της ζωής και του εαυτού σου.

INFO
ΑΠΛΟ ΘΕΑΤΡΟ: Χαρ. Τρικούπη 4 (πίσω από το Πάντειο Πανεπιστήμιο), τηλ.: 210-9229605, 210-9246991. Ημέρες & ώρες παραστάσεων: Τρ.-Τετ.-Κυρ. 21.15, Πέμ. & Σάββ. 18.15. Τιμές εισιτηρίων: €22, €18, €16 (φοιτ.).

  • ΜΠΛΑΤΣΟΥ ΙΩΑΝΝΑ, ET AGENDA, Σάββατο, 07.02.09
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s